?

Log in

No account? Create an account

ПАДКОВА

ПАДКОВА

Жалезная дугападобная пласціна, якая прыбіваецца пад конскія капыты для засцярогі іх ад пашкоджання, а таксама для таго, каб пазбегнуць слізгацення. П. прыбіваюць да капыта спецыяльнымі цвікамі – вухналямі, у зімовы час у яе ўкручваюцца тры шыпы.

Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/18309

ПАДКОВА

09.04.2008

Паўсюдна сярод усходніх славян існавала вера і перакананасць у шчаслівых якасцях падковы. Яна сімвалізавала шчасце і поспех, была моцным абярэгам ад дрэннага вока і нячыстай сілы, казалі: “Знайсці старое жалеззе, асабліва падкову — знайсці сваё шчасце”.

Такія станоўчыя адносіны да падковы маглі быць выкліканы тым, што яна нагадвае арку — сімвал шчасця. Пад аркай-ручніком праходзілі маладыя, калі выходзілі з хаты; пад аркай — “вясковай, альбо роднай, брамай” яны праходзілі, калі вярталіся з храма;

на Тройцу дзяўчаты “завівалі” галінкі бярозы — рабілі арку, праз якую трэба было прайсці, трымаючыся за рукі, — пакуміўшыся, г.зн. пасябраваўшы; у чырвоным куце ў кожнай хаце ручнік, які пакрываў ікону, нагадваў арку і г.д.; у гонар вялікіх перамог у сталіцах еўрапейскіх дзяржаў будавалі Трыумфальныя аркі.

Так, падкова, замацаваная ў хаце над парогам, сімвалізавала не што іншае, як арку, пад якой “жыве” шчасце.

Крыніца: http://www.ng.by/ru/issues?art_id=20979

НА ШЧАСЦЕ!

28.03.2008

Паўсюдна сярод усходніх славян існавала вера і перакананасць у шчаслівых якасцях падковы. Яна сімвалізавала шчасце і поспех, была моцным абярэгам ад дурнога вока і нячыстай сілы, казалі: “Знайсці старое жалеззе, асабліва падкову — знайсці сваё шчасце”.

Такія станоўчыя адносіны да падковы маглі быць выкліканы тым, што яна нагадвае арку — сімвал шчасця. Пад аркай-ручніком праходзілі маладыя, калі выходзілі з хаты; пад аркай — “вясковай, альбо роднай, брамай” яны праходзілі, калі вярталіся з храма;

на Тройцу дзяўчаты “завівалі” галінкі бярозы — рабілі арку, праз якую трэба было прайсці сяброўкам, трымаючыся за рукі, — пакуміўшыся, г.зн. пасябраваўшы; у чырвоным куце ў кожнай хаце ручнік, які пакрываў ікону, нагадваў арку і г.д.;

у гонар вялікіх перамог у сталіцах еўрапейскіх дзяржаў будавалі Трыумфальныя аркі.

Так, падкова, замацаваная ў хаце над парогам, (“рагамі” ўніз), сімвалізавала не што іншае, як арку, пад якой жыве шчасце. Акрамя гэтага, падкова, прыстасаваная над парогам хаты, — надзейны абярэг ад нячыстай сілы.

Менавіта падковы асцерагаецца чорт, бо калісьці каваль паабяцаў злавіць нячысціка і падкаваць яго капытцы. Зразумела, пасля гэтага чорт не зможа ціхенька падкрадвацца да людзей і рабіць сваю дрэнную справу.

Вось і мінае ён тую хату, дзе ёсць прыбітая над дзвярамі падкова.

Крыніца: http://www.ng.by/ru/issues?art_id=20707

ПАДКОВА

Абавязковая ўмова — падкову трэба знайсці на дарозе. Магчыма менавіта таму падкова, якую прыбілі ў доме над парогам, сімвалізавала не што іншае, як арку, пад якой "пасялілася" шчасце (славяне вешалі падкову "рожкамі" ўніз, у адрозненне ад англійскай традыцыі вешаць падкову "рожкамі" ўверх. Нярэдка рыбакі, каб забяспечыць бяспеку вайму судну, прыбівалі падкову на мачце.

Аксана Катовіч

Крыніца: http://www.obereg.of.by/catalog.php?id=169&category=10&mode=detail

ПАДКОВА

Паўсюдна сярод усходніх славян існуе вера ў незвычайныя якасці конскай падковы. Згодна павер'ям нашых продкаў падкова сімвалізавала шчасце і поспех, уяўляла моцны абярэг дому і яго жыхароў ад сурокаў і нячыстай сілы.

Абавязковая ўмова — падкову трэба знайсці на дарозе. Падкова, якую прыбілі ў доме над парогам, сімвалізавала не што іншае, як арку, пад якой "пасялілася" шчасце (славяне вешалі падкову "рожкамі" ўніз, у адрозненне ад англійскай традыцыі вешаць падкову "рожкамі" ўверх).

Крыніца: Музей традыцыйных абярэгаў.

free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАДПЕЧНIК

У беларускай мiфалогii дух хаты, цесна звязаны з уяўленнямi аб продках i гаспадарчым (асабiстым) дабрабыце той цi iншай сям’i. Часцей за ўсё бачыўся старэнькiм дзядком з сiвой барадой i сiвымi кудлатымi валасамi, апранутым у насоў цi белую кашулю, падперазаны дзягай або лыкам. Прыкметай прыналежнасцi Х. да iншасвету з’яўлялася адсутнасць у яго шапкi i абутку. Часам дамавiк мог паўстаць у выглядзе чорнага калматага сабакi цi вужа. У выпадку «згоды» з гаспадарамi i паважлiвага стаўлення да сябе з боку апошнiх Х. усяляк спрыяе павелiчэнню дабрабыту сям’i: даглядае, кормiць жывёлу, сушыць збожжа, ад чаго яно «спарнее», шые, прадзе, мые ў хаце ды iнш. Пра магчымую небяспеку для сям’i Х. папярэджвае гаспадара, завываючы цi грукаючы па сценах хаты ўначы.
Супадзенне шэрагу функцыянальных прыкметаў Х. з функцыямi такiх персанажаў, як Гуменнiк, Хлеўнiк, Лазнiк (Дамавiк любiць мыцца ў лазнi апоўначы), дазваляе меркаваць, што вобраз Х. з’яўляецца першасным у тую гiстарычную эпоху, калi адсутнiчаў развiты комплекс сялiбных пабудоў (гумно, хлеў, лазня i г. д.).
Верагодна, вобраз Х. узыходзiць да духа хатняга агменю, пра што сведчыць месца пражывання дамавiка: запечны кут, падпечча, пячны слуп. З другога боку, здольнасць Х. уплываць на плоднасць, прадукцыйнасць хатняй жывёлы, стасоўнасць яго са змяёй (вужом), магчыма, гаворыць аб пераносе на яго шэрагу функцый бога жывёлы i багацця Вялеса ў сувязi з хрысцiянiзацыяй i заняпадам культу апошняга.
Сярод iншых мiфалагiчных персанажаў Х. карыстаўся найбольшым ушанаваннем i павагай, займаючы асобную, прамежкавую пазiцыю памiж прадстаўнiкамi «нячыстай сiлы» i людзьмi: «Дамавiк ад чарцей адстаў, а да людзей не прыстаў» (Вiцебская губ.). Паказальна, што Х. крыўдзiўся, калі яго называлi «нячыстым» i сам баяўся чорта ў выглядзе чорнага казла. У той жа час да Х. спагадлiва ставiўся св. Iлля, не палюючы на яго перунамi. Лiчылi, што дабро, атрыманае ад Дамавiка, не пойдзе прахам, а ўзаемадачыненнi з iм, у адрозненне ад iншых нячысцiкаў, мелi даволi «легiтымны» характар.
Станоўчы вобраз Х. адлюстраваны i ў яго найменнях: «Гаспадар», «Хазяiн», «Дзядзька». У некаторых мясцiнах Смаленшчыны дамавiка лiчылi святым.
Паколькi наяўнасць у хаце «свайго», прыхiльнага да сямейных, Х., лiчылася абавязковай, то гаспадар мусiў усяляк завабiць яго. Так, на Вiцебшчыне ў Велiкодную ноч, калі сям’я знаходзiлася ў царкве, гаспадар заклiкаў Дамавiка наступным чынам: «Выбач, дзядзька (цi браток), за трывогу, але толькi прыйдзi ка мне нi зелен, як лiсцiна, нi сiнь, як вална на вадзе, нi панур, як воўк, прыйдзi такей, як я сам!» Каб залагодзiць Х. i заручыцца ягонай падтрымкай, яму прыносiлi ахвяры. У Магiлёўскай губернi гаспадар адразаў акраец хлеба ад першай булкi, спечанай на поўню, i з соллю заносiў яе ў хлеў, прамаўляючы: «Дамавiк, дамавы! Прымi ад мяне хлеб–соль, любi маiх коней i жалуй! I я буду цябе любiць i жалаваць!»
Абавязковым лiчылася ўшанаванне Х. падчас найбольш значных абрадаў сямейнага цыкла: радзiнаў, вяселля i ўсiх памiнальных дзён, што падкрэслiвае ягоную сувязь з продкамi i ўяўленнямi аб сямейнай (родавай) долi. Падчас восеньскiх Дзядоў гаспадары, запрашаючы Х. прыняць удзел у супольнай рытуальнай трапезе, высцiлалi дарогу з клецi да стала белым палатном.
Сувязь Дамавiка з Дзядамi–продкамi падкрэслiваецца i тым, што менавiта да апошнiх звярталiся з просьбай утаймаваць Х., калi той пачынаў сваволiць. Беларусы Смаленшчыны меркавалi, што памерлыя ў хаце становяцца дамавiкамi гэтай хаты.
Найбольш дагаджае Х. у тых гасподах, дзе жыве моцная, трывалая сям’я, дзе гадуюць жывёлу яго ўлюбёнай масцi, падтрымлiваецца чысцiня i парадак i пiльнуюцца дзедаўскiх звычаяў. Крыўду ж i помслiвасць Дамавiка выклiкаюць сямейныя сваркi, п’янства, брыдкаслоўе, неахайнасць у вядзеннi гаспадаркi. Руплiвасць Дамавiка аб суладдзi ў сям’i адлюстраванае ва ўяўленнях аб тым, што ён сам з’яўляецца добрым сямейнiкам, маючы жонку (Дамаху) i шмат дзяцей. Завадатараў сямейнага разладу Х. можа пакараць, душачы iх у сне цi скалечыўшы. У выключных выпадках ён можа наслаць мор на жывёлу, чарвей на гарод, пацукоў у засекi, няўрод на палеткi, хваробу на гаспадара цi сямейных. Помста Х. можа адбiвацца на нашчадках гаспадара, якi яго пакрыўдзiў, «да чацвёртага калена».
Аднак найбольш Х. вылучаецца даволi бяскрыўднымi жартамi i кпiнамi. Уначы ён можа ўкiнуць посуд у балею, апранаць гаспадарава адзенне, казытаць сонных людзей цi хаваць патрэбныя iм рэчы. Каб адшукаць схаванае Х., трэба было «завязаць яму бараду» — зрабiць вузельчык на хустцы.
У адрозненне ад «свайго» Х. найбольшую небяспеку для сямейнага ладу i дабрабыту ўяўляў сабой «чужы» або «прыблудны» Х., якi надзяляўся разбуральнымi, дэструктыўнымi функцыямi дэманiчнай iстоты, за што i атрымаў мянушку «гвалтоўнiк». Iснаваў шэраг спецыяльных замоваў, заклiканых залагодзiць, прывабiць «свайго» Х. i адагнаць «чужога»: «Дамавы хазяiн i дамавая хазяюшка, прашу вас, упрашываю, малю вас, умалiваю, што ў гэтым доме жывiце i жывотных не абiжайце... а нахожых i наброжых хлеўнiкаў i хляўнiц, i дамавiкоў, i дамавiц да гэтага хлева не дапускайце...» (Смаленская губ.).
Пры пабудове новай хаты, каб у яе перайшоў жыць Х., трэба было «ўзгаднiць» з iм месца пад новабудоўлю. Па чатырох меркаваных кутах хаты на ноч сыпалi жыта, i калi ранiцай яно заставалася некранутым, лiчылася, што Х. ухвалiў месца. Непасрэдна перад улазiнамi гаспадар клiкаў Х. у новую хату: «Хазяiн, пайдзём за намi!» Аднак у некаторых мясцiнах (Падзвiнне, Падняпроўе) верылi, што Х. не пяройдзе ў новую хату да тае пары, пакуль там не з’явiцца першы нябожчык.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/6043
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАДМЕНЫШ

Падменыш - дзіця нячыстай сілы (эльфаў, русалак, лесуноў, чарцей і да т.п.), падкінуты замест выкрадзенага нованароджанага.
Крыніца: http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=258&mode=print
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАДЗІЎ

Паводле народных уяўленняў, хвароба, псота ці іншае няшчасце, выкліканае благім поглядам («злым», зайздросным вокам), словамі ці думкамі ў бок пацярпелага. Шырока распаўсюджаная вера ў негатыўную сілу «дурнога вока» грунтавалася на ўяўленнях аб чалавечым (звярыным) поглядзе як спецыфічнай форме матэрыяльнага кантакту (параўн. «цяжкі, чорны, нячысты» погляд вока). У замовах С. выступаюць як жывыя аморфныя істоты («Iдзіце, урэкі–прыстрэкі, на балата…»).
Вылучаюцца наўмысныя і ненаўмысныя С. У першым выпадку суб’ектамі С. фігуруюць чараўнікі і ведзьмакі, а таксама людзі, якія вылучаліся ў традыцыйным асяродку сваім іншаэтнічным паходжаннем і таму патэнцыйна ўспрымаліся як «чужыя» і небяспечныя (параўн. у замовах: вока «цыганскае, жыдоўскае, татарскае, маскоўскае»), прадстаўнікі іншых сацыяльных групаў (пан, поп, дзяк, мешчанін) і людзі, якія мелі пэўныя адхіленні ў здароўі ці паводзінах ад агульнапрынятых нормаў, што магло паказваць на іх сувязь з «іншасветам» (крывое вока, сляпое вока). Вялікія здольнасці сурочваць акрамя чараўнікоў прыпісваліся «незаконнанароджанаму ўдовіну сыну» (Полацкі пав.), дзіцяці, якое два разы адымалі ад матчыных грудзей, чалавеку, які два разы ажаніўся.
Найбольш небяспечнымі лічыліся С., выкліканыя адмысловымі праклёнамі («прымоўленыя», «нагаворныя», «пагаданыя»), што тлумачыцца паганскімі ўяўленнямі аб матэрыяльнай сутнасці і энергетычнасці слова, асабліва прамоўленага ў так званую «благую мінуту» — храналагічны адрэзак (уначы, апоўдні, напярэдадні свята), калі мяжа з іншасветам робіцца найбольш празрыстай. «Як ведзьмаку прыйдзе тая планета, то ён, як ні мае каго счараваць (бо ён у тую пару і роднае дзіця счаруе, калі на вочы патрапіцца), так ён з ветрам пушчае сваё слова, а яно ідзе дарогаю і як нікога не спаткае, то ў дзерава ідзе і яно сохне» (М. Федароўскі). Архаічным з’яўляецца суаднясенне С. з асноўнымі прыроднымі стыхіямі («ліха ветравое, зямное, вадзяное, агнявое»), якія выступаюць не толькі як першакрыніца С., іх «нутраны» змест (характар хваробы імі выкліканай) і спосаб трансляцыі, але і як сродак пазбаўлення ад іх (зварот па дапамогу ў замовах да Лесавіка, Палевіка, «царыцы–вадзіцы», «цара - сонца», «цара–месіка», ветру і г. д.).
Значна меншую небяспеку ўяўлялі С. ненаўмысныя («пасмешныя», «падзіўныя», якія маглі быць зробленыя ў межах аднае сям’і (бацькам, маткай, бабай, дзедам, сёстрамі, братамі ды інш.). Асноўнай прычынай падобных С. бачылася так званая «благая (дурная) мінута», у якую агучаная пахвала ці станоўчае здзіўленне мелі надалей супрацьлеглыя, негатыўныя наступствы (напрыклад, пахваленая такім чынам жывёла перастае набіраць у вазе, даваць малако, дзеці хварэюць, знікае спор у пэўнай сферы жыццядзейнасці ды інш.). Адсюль распаўсюджаныя на Беларусі вербальныя формулы–перасцярогі кшталту: «У добры час сказаць, у благі памаўчаць», «Не пры нас гаворачы», «Не ўрокам кажучы» і да т. п.
Крыніцай С., асабліва для дзяцей, маглі быць і прадстаўнікі жывёльнага свету (конь, карова, авечка, свіння, воўк, заяц, курыца, верабей, кот, мыш). Падобныя С. (лякі) фактычна з’яўляліся адной з разнавіднасцяў сполаху ці начніцаў.
Паводле народных перакананняў, С. не паддаюцца медычнаму лячэнню. Наўмысныя С. здольныя лячыць (выганяць) знахары, якія валодаюць адмысловымі замовамі. Адной з асноўных аперацый была дыягностыка («Трыдзевяць урокаў: які ты ўрок?») і выяўленне крыніцы (суб’екта) С. з мэтай далейшага пазбаўлення хворага (пацярпелага) ад іх.
С. ненаўмысныя здымаліся без «спецыялізаванай» вонкавай дапамогі. Эфектыўнымі сродкамі ад іх лічылася «чацвярговая соль», вада з роту таго, хто сурочыў, ці пралітая праз рэч з адтулінай («перунова страла», ключ, клямка, замок), працягванне дзіцяці паміж ног маці, што сімвалізавала новае (здаровае) нараджэнне, ды інш.
У якасці засцерагальных ад С. сродкаў выкарыстоўваліся як вербальныя формулы, закліканыя пазбавіць патэнцыйна небяспечнага чалавека здольнасці бачыць, прамаўляць, рухацца і такім чынам зрабіць яго бяспечным («Соль табе ў глазы, галаўня ў зубы, гаршчок міжы шчок, палена мімы калена»), так і рэчы, жэсты («хвіга»), надзеленыя ўласцівасцямі абярэга (чырвоная нітка, вырабы з жалеза, соль ды інш.).
Уяўленні аб рэальнай шкаданоснасці С. і эфектыўнасці магічных сродкаў супрацьдзеяння ім шырока бытуюць не толькі ў сучаснай беларускай вёсцы, але і ў горадзе.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary?alpha=&authenticity_token=7ac738a48b166025e45f6b2c67b725bd415bc85e&page=1
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

МЕША

Нячысты дух, які ўяўляўся калматай чорнай жывёлінай невялікага росту. Месцам яго жыхарства былі руіны якой – небудзь будыніны, адкуль ён толькі часам палохаў прахожых, не прыносячы нікому асаблівай шкоды. Ён пазбаўлены Кадуком сваёй злой сілы і асуджаны на пакуты. Часам М. перабіраецца ў жылы дом, дзе пасяляецца ў падпечку і харчуецца чым давядзецца. Удзень яго ніхто не бачыць, а ўначы ён выпаўзае з-пад печкі і, пасябраваўшы са свойскім сабакам, спіць на падлозе пасярод пакоя. З’яўленне М. у хаце лічылася няшчасцем. Яго імем нянькі палохалі дзяцей.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3493
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

МАРЭНА

Увасабленне смерці. На пачатку земляробчага сезона, на Радаўніцу (“Вялікдзень мёртвых”), прыбіралі за бабу куль саломы, які тапілі ў першай за вёскаю лужыне. Гэта азначала “тапіць М.” – смерць, якая разам з маразамі панавала ўсю зіму над зямлёю і людзьмі. На змену М. прыходзіць дачка Лады, Лёля. З гэтымі міфалагічнымі постацямі звязаны народныя ўяўленні пра адпаведныя поры года, пра адраджэнне пладаносных сілаў зямлі і пра перамогу жыцця над смерцю. Дзеяннем, аналагічным патапленню М., можна лічыць абрадавае пахаванне ці спальванне лялькі на Масленіцу. Гл. таксама: Купала, Мажана, Мара.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3373
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

МАРОЗ МАРОЗАВІЧ, ЁН ЖА ЗЮЗЯ

Мароз – персанаж казачнага фальклору і шэрагу каляндарных абрадаў – дзед з белай доўгай барадой у шубе, валёнках і рукавіцах. Ён сімвалізуе парадак, строгасць, часам жорсткасць, але шчырасць і справядлівасць.
Да Мароза ў народзе звярталіся з пашанай, звалі Марозам Марозавічам, панам ці дзедам Марозам. Часам, каб задобрыць, ласкава звалі так: Мароз-Маразенька, Марозка, Зюзя (у некаторых беларускіх і заходнерускіх дыялектах).
У культуры ўсходніх славян паўсюдна быў вядомы звычай, калі на Каляды, Саракі ці Вялікдзень Мароз запрашалі на святочную вячэру – на куццю, кісель, бліны, каб задобрыць яго, а ён у знак удзячнасці за пачастунак не шкодзіў пасевы злакавых культур. Пры гэтым казалі: «Мароз, Мароз, хадзі куццю есці».
На Беларусі, каб «задобрыць» Мароз, на Калядным тыдні варылі аўсяны кісель. Яго ставілі на вокны, выносілі на ганак, вылівалі на агарод ці на вуліцу.
На Беларусі жартавалі: быццам бы Мароз «лопаецца» на галаве лысага чалавека, г.зн. памяншаецца, знікае. Таму ў дні самых моцных маразоў неабходна было налічыць дванаццаць знаёмых лысых людзей, апошнім назваўшы самага лысага, сказаўшы пры гэтым: «Мароз, мароз, ідзі лысых памарозь!»
Автор: «Народная газета».
Крыніца: http://www.belarustime.ru/belarus/nativeword/f6ccd09467680928.html
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

МАРОВАЯ ПАННА

Вобраз у старадаўніх павер’яў беларусаў. Яе ўяўлялі жанчынай у чорнай хустцы. Лічылі, што М. п. прыносіць эпідэмію, мор. Каб засцерагчыся ад павальнай хваробы, увасабленнем якой была М. п., дзяўчаты праводзілі вакол вёскі баразну. Іх суправаджалі старыя жанчыны з косамі, скавародамі. Абрад спраўлялі з шумам, трэскам, крыкам, каб адпужаць М. п. Уяўленне аб М. п. знікла ў канцы 19 – пач. 20 ст.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/17175
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЛОЗНІКІ

Уяўляліся на Віцебшчыне драбнюткімі гуллівымі чарцянятамі, што жывуць у густых кустах пераплеценага лазняку, адпаведна якому расфарбавана іх цела. Як і некаторыя іншыя іх нячысцікі (Злыдні, Касны, Паветрыкі, Паралікі, Паўночнікі, Шэшкі), Л. дзейнічаюць толькі ў вялікім гурце. Яны не столькі па злосці, колькі забаўляючыся, заблытваюць у куст лазы, у яе карэнні сваю ахвяру ці прымушаюць яе праваліцца ў прыхаванае вадзяное акенца ў багне. Нацешыўся, яны самі дапамагаюць ахвяры выбрацца, падсоўваючы куст лазы, трыснёг, аер. Калі бедалагу не ўдалося выратавацца – гэта значыць, што яго падхапіў нейкі больш буйны нячысцік – Вадзянік, Балотнік, Багнік. Бясшкодныя маленькія Л. могуць быць выпадкова забітыя грамавымі стрэламі. Але галоўную небяспеку для Л. (як і для Балотніка) уяўляе асушэнне месца пад іх жытлом і з прычыны гэтага – знішчэнне лязняку, дзе праходзіць усё іх жыццё. У такім выпадку яны гінуць усе разам назаўсёды і бясследна. Міфічным насельнікам лазы ўяўляўся таксама Лазавік.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3203

ЛОЗНІКІ

Лознікі ўтвараюць асобны гурт хутчэй надводных, чым надводных Духаў. Жытлом ім служаць густыя кусты пераплеценага лазняку, у залежнасці ад колеру якога афарбавана іх цела. Самі па сабе Лознікі — драбнюткія, гуллівыя Духі. Яны не маюць намеру загубіць ахвяру, якую заблытваюць у куст ці карэнне лазы або прымушаюць правальвацца ў прыхаванае вадзяное акенца ў багне. Усё гэта робіцца як гульня, жарт, пасля чаго яны самі дапамагаюць ахвяры, падсоўваючы ёй куст лазы, трыснёг, аер ці нешта яшчэ. Калі і пры такой дапамозе ахвяра не выратавалася, значыць, яе падхапіў буйны Дух, які жыве тут, — Вадзянік, Балотшк ці Багнік.
Паколькі Лознікі зусім бясшкодныя і малыя з выгляду, Перуновы стрэлы забіваюць іх не спецыяльна, а выпадкова. У Лознікаў застаецца адна небяспека, пра якую яны, аднак, зусім не дбаюць. Гэта — асушэнне месца пад іх жытлом і як вынік — знішчэнне лазняку, у якім яны жывуць. Тады яны гінуць усе разам назаўсёды і бясследна.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/98.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЛЯСНЫ ДЗЕД

У беларускай міфалогіі дух – увасабленне лесу як часткі прасторы, патэнцыйна чужой чалавеку. Кожны лясны масіў мае свайго гаспадара – Л., які апякуецца ўсімі звярамі і птушкамі (ратуе іх ад пакжару, паляўнічых і г. д.). Л. пры неабходнасці мае здольнасць павялічвацца (у лесе) і памяншацца (у полі) у памерах. Выразна прасочваецца сувязь Л. з левым бокам (левым крысом захінае правае, левая пятка наперад і г. д.)., што падкрэслівае яго апазіцыйнасць да сферы штодзённага жыцця чалавека. Дваістае стаўленне да Л. тлумачыцца як шкодай з яго боку (можна прымусіць блукаць, напалохаць чалавека, пазбавіць паляўнічай здабычы), так і дапамогай. У замовах Л. (“правялікі пан”, “справядлівы”, “цар грозны”) фігуруе як выратавальнік ад урокаў, крыксаў, згубы скаціны і нават нячыстай сілы. За паслугу з боку чалавека Л. можа надаць яму знахарскія здольнасці і спрыяць у лясных промыслах. З мэтай дасягнуць апошняга яшчэ ў канцы XIX ст. Л. прыносілі ахвяры; паляўнічыя, як і моцныя чараўнікі (Вяліжскі пав.), маліліся ў лесе.
Прасочваецца сувязь Л. з іншымі міфалагічнымі персанажамі. Будучы братам хатніку і палявіку, Л. выконвае ролю пастуха ваўкоў у дзень св. Юр’я або часам атаясамліваецца з апошнім.
Вобраз Л. быў распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі Беларусі, і вера ў яго служыла ўсталяванню своеасаблівай экалагічнай раўнавагі паміж Чалавекам і Прыродай (Лесам).
Пад уплывам хрысціянства рысы незвычайна злога і шкаданоснага нячысціка.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3103
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НАРАДКА

Паводле народных уяўленняў, хвароба, псота ці іншае няшчасце, выкліканае благім поглядам («злым», зайздросным вокам), словамі ці думкамі ў бок пацярпелага. Шырока распаўсюджаная вера ў негатыўную сілу «дурнога вока» грунтавалася на ўяўленнях аб чалавечым (звярыным) поглядзе як спецыфічнай форме матэрыяльнага кантакту (параўн. «цяжкі, чорны, нячысты» погляд вока). У замовах С. выступаюць як жывыя аморфныя істоты («Iдзіце, урэкі–прыстрэкі, на балата…»).
Вылучаюцца наўмысныя і ненаўмысныя С. У першым выпадку суб’ектамі С. фігуруюць чараўнікі і ведзьмакі, а таксама людзі, якія вылучаліся ў традыцыйным асяродку сваім іншаэтнічным паходжаннем і таму патэнцыйна ўспрымаліся як «чужыя» і небяспечныя (параўн. у замовах: вока «цыганскае, жыдоўскае, татарскае, маскоўскае»), прадстаўнікі іншых сацыяльных групаў (пан, поп, дзяк, мешчанін) і людзі, якія мелі пэўныя адхіленні ў здароўі ці паводзінах ад агульнапрынятых нормаў, што магло паказваць на іх сувязь з «іншасветам» (крывое вока, сляпое вока). Вялікія здольнасці сурочваць акрамя чараўнікоў прыпісваліся «незаконнанароджанаму ўдовіну сыну» (Полацкі пав.), дзіцяці, якое два разы адымалі ад матчыных грудзей, чалавеку, які два разы ажаніўся.
Найбольш небяспечнымі лічыліся С., выкліканыя адмысловымі праклёнамі («прымоўленыя», «нагаворныя», «пагаданыя»), што тлумачыцца паганскімі ўяўленнямі аб матэрыяльнай сутнасці і энергетычнасці слова, асабліва прамоўленага ў так званую «благую мінуту» — храналагічны адрэзак (уначы, апоўдні, напярэдадні свята), калі мяжа з іншасветам робіцца найбольш празрыстай. «Як ведзьмаку прыйдзе тая планета, то ён, як ні мае каго счараваць (бо ён у тую пару і роднае дзіця счаруе, калі на вочы патрапіцца), так ён з ветрам пушчае сваё слова, а яно ідзе дарогаю і як нікога не спаткае, то ў дзерава ідзе і яно сохне» (М. Федароўскі). Архаічным з’яўляецца суаднясенне С. з асноўнымі прыроднымі стыхіямі («ліха ветравое, зямное, вадзяное, агнявое»), якія выступаюць не толькі як першакрыніца С., іх «нутраны» змест (характар хваробы імі выкліканай) і спосаб трансляцыі, але і як сродак пазбаўлення ад іх (зварот па дапамогу ў замовах да Лесавіка, Палевіка, «царыцы–вадзіцы», «цара - сонца», «цара–месіка», ветру і г. д.).
Значна меншую небяспеку ўяўлялі С. ненаўмысныя («пасмешныя», «падзіўныя», якія маглі быць зробленыя ў межах аднае сям’і (бацькам, маткай, бабай, дзедам, сёстрамі, братамі ды інш.). Асноўнай прычынай падобных С. бачылася так званая «благая (дурная) мінута», у якую агучаная пахвала ці станоўчае здзіўленне мелі надалей супрацьлеглыя, негатыўныя наступствы (напрыклад, пахваленая такім чынам жывёла перастае набіраць у вазе, даваць малако, дзеці хварэюць, знікае спор у пэўнай сферы жыццядзейнасці ды інш.). Адсюль распаўсюджаныя на Беларусі вербальныя формулы–перасцярогі кшталту: «У добры час сказаць, у благі памаўчаць», «Не пры нас гаворачы», «Не ўрокам кажучы» і да т. п.
Крыніцай С., асабліва для дзяцей, маглі быць і прадстаўнікі жывёльнага свету (конь, карова, авечка, свіння, воўк, заяц, курыца, верабей, кот, мыш). Падобныя С. (лякі) фактычна з’яўляліся адной з разнавіднасцяў сполаху ці начніцаў.
Паводле народных перакананняў, С. не паддаюцца медычнаму лячэнню. Наўмысныя С. здольныя лячыць (выганяць) знахары, якія валодаюць адмысловымі замовамі. Адной з асноўных аперацый была дыягностыка («Трыдзевяць урокаў: які ты ўрок?») і выяўленне крыніцы (суб’екта) С. з мэтай далейшага пазбаўлення хворага (пацярпелага) ад іх.
С. ненаўмысныя здымаліся без «спецыялізаванай» вонкавай дапамогі. Эфектыўнымі сродкамі ад іх лічылася «чацвярговая соль», вада з роту таго, хто сурочыў, ці пралітая праз рэч з адтулінай («перунова страла», ключ, клямка, замок), працягванне дзіцяці паміж ног маці, што сімвалізавала новае (здаровае) нараджэнне, ды інш.
У якасці засцерагальных ад С. сродкаў выкарыстоўваліся як вербальныя формулы, закліканыя пазбавіць патэнцыйна небяспечнага чалавека здольнасці бачыць, прамаўляць, рухацца і такім чынам зрабіць яго бяспечным («Соль табе ў глазы, галаўня ў зубы, гаршчок міжы шчок, палена мімы калена»), так і рэчы, жэсты («хвіга»), надзеленыя ўласцівасцямі абярэга (чырвоная нітка, вырабы з жалеза, соль ды інш.).
Уяўленні аб рэальнай шкаданоснасці С. і эфектыўнасці магічных сродкаў супрацьдзеяння ім шырока бытуюць не толькі ў сучаснай беларускай вёсцы, але і ў горадзе. (Беларуская міталогія).
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/5633
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НАЎІ

Так у беларускай традыцыі называлі душы памерлых, а ў некаторых мясцінах “наўцамі” называлі толькі памерлых у апошні год.
Уяўленне пра Н. як асобную групу міфалагічных істот мае агульнаславянскае паходжанне. У гэтым семантычным полі сустракаем і паняцце “наўе”, якое некаторыя даследнікі лічаць старажытным славянскім увасабленнем смерці (У. М. Тапароў, Вяч. Ус. Іванаў), а іншыя разумеюць як адлюстраванне славянскіх уяўленняў пра свет памерлых (М. Рудніцкі). З гэтым колам уяўленняў этымалагічна звязваецца і мужчынскае боства Nyja, якое засведчана польскім аўтарамі XV ст. Длугаш параўноўвае Nyjaз Плутонам, рымскім боствам царства памерлых. Свяцілішча Nyja існавала ў тагачаснай сталіцы Польшчы – Гнёзне. Боства Nyja мае агульнаеўрапейскія карані. Іншыя этымалагічныя сувязі – са словамі “ныць”, “нудота”, “нудны” і да т. п.
“Аповесць мінулых гадоў” пад 1092 г. змяшчае апавяданне пра падзеі ў Полацку, якія сталіся для летапісца прадвесцем шматлікіх бедаў і турбот па ўсёй Русі. Палачаны былі напалоханыя вялікай колькасцю Н., якія з моцным тупатам і грукатам скакалі па вуліцах горада на конях. Убачыць іх было немагчыма, заставаліся толькі сляды іх коней на зямлі. Месцічаў, якія выходзілі з хатаў, каб даведацца, Н. надзялялі язвамі, ад якіх людзі неўзабаве паміралі. Летапісец нават сведчыць, што пасля гэтых падзей нарадзілася прымаўка: “Наўі пабіваюць палачанаў”. Безумоўна, у апавяданні захаваліся звесткі аб нейкай эпідэміі ў полацку, якая была асэнсавана мясцовымі жыхарамі як нашэсце Н.
Гэтае вядомае апісанне полацкіх падзей 1092 г. дало падставы некаторым даследнікам бачыць у Н. душы памерлых, якія нядобразычліва чтавяцца да людзей: памерлыя чужаземцы, памерлыя “не сваёй”, ненатуральнай з’яўляецца думка, што Н. называлі ў язычніцкай традыцыі ўсіх памерлых і шанавалі іх, а адмоўны сэнс гэтае слова пачало набываць з прыходам хрысціянства, як, напрыклад, гэта здарылася ў Балгарыі. Пра тое ж сведчыць рус., укр. Навка, мавка – “душа дзяўчынкі, памерлай да хрышчэння”, славенск. Navje – “душы нехрышчоных дзяцей”. В. Ластоўскі адзначаў, што ў Беларусі назва “навец” стасавалася да памерлага ў апошні год ці да “небяспечнага” мерцвяка, які пасля смерці ходзіць у сваім целе і ссе кроў у людзей, накшталт вупыра ці вурдалака. Такі навец супрацьпастаўляўся мярсеню – памерламу, які ўжо “рассыпаўся” і не мае свайго фізічнага цела”.
У беларускай народнай традыцыі ёсць шмат прыкладаў добразычлівага шанавання Н., прычым гэтая традыцыя непарыўна цягнецца з даўніх часоў. У павучальных хрысціянскіх творах XII – XIII стст. “Слове аб ідалах” і “Слове аб пасце для нявеждаў” падрабязна апісаны звычай спецыяльна тапіць Н. лазню, каб яны ў ёй мыліся. У лазні пакідалі ручнікі і абрусы для Н. і абавязкова пасыпалі падлогу попелам. Калі раніцаю на попеле знаходзілі птушыныя сляды Н. паказваюць зноў жа пашыраныя ў беларускім фальклоры ўяўленні аб душах памерлых у выглядзе птушак. Звычай рабіць лазню для Н. захоўваўся яшчэ ў пачатку XX стагоддзя (в. Лучосы Смаленскай губ.).
Было ў Беларусі і спецыяльнае свята, якое прысвячалі Н. У некаторых мясцінах яно вядомае як Наўскі вялікдзень (Нябожчыцкі вялікдзень, Пасха памерлых), а ў цэнтральных раёнах Беларусі яно атрымала назву Радаўніца. Наўскі вялікдзень спраўлялі ў розных раёнах ці ў Чысты чацвер, ці ў аўторак на пасоявелікодным тыдні. У гэты дзень пашану памерлым аддавалі абавязкова на могілках, дзе збіраліся ўсе крэўныя. Магілу пакрывалі абрусам і на ім раскладвалі багаты пачастунак са спецыяльнымі стравамі. Абавязкова былі і велікодныя яйкі. Лічылася, што ежу спажываюць і памерлыя, таму яе рэшткі нельга было забіраць назад дадому. На магілу маглі ліць гарэлку ці пакідалі памерламу яго найбольш любімыя стравы. Раней ежу для памерлых выстаўлялі і на дах дома. Пасля абеда свята працягвалі ўжо дома, дазвалялася крыху весялосці. У некаторых палескіх рэгіёнах наўцам прысвячаліся і іншыя святы.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3633

НАЎІ

Так у беларускай традыцыі называлі душы памерлых, а ў некаторых мясцінах “наўцамі” называлі толькі памерлых у апошні год.
Уяўленне пра Н. як асобную групу міфалагічных істот мае агульнаславянскае паходжанне. У гэтым семантычным полі сустракаем і паняцце “наўе”, якое некаторыя даследнікі лічаць старажытным славянскім увасабленнем смерці (У. М. Тапароў, Вяч. Ус. Іванаў), а іншыя разумеюць як адлюстраванне славянскіх уяўленняў пра свет памерлых (М. Рудніцкі). З гэтым колам уяўленняў этымалагічна звязваецца і мужчынскае боства Nyja, якое засведчана польскім аўтарамі XV ст. Длугаш параўноўвае Nyjaз Плутонам, рымскім боствам царства памерлых. Свяцілішча Nyja існавала ў тагачаснай сталіцы Польшчы – Гнёзне. Боства Nyja мае агульнаеўрапейскія карані. Іншыя этымалагічныя сувязі – са словамі “ныць”, “нудота”, “нудны” і да т. п.
“Аповесць мінулых гадоў” пад 1092 г. змяшчае апавяданне пра падзеі ў Полацку, якія сталіся для летапісца прадвесцем шматлікіх бедаў і турбот па ўсёй Русі. Палачаны былі напалоханыя вялікай колькасцю Н., якія з моцным тупатам і грукатам скакалі па вуліцах горада на конях. Убачыць іх было немагчыма, заставаліся толькі сляды іх коней на зямлі. Месцічаў, якія выходзілі з хатаў, каб даведацца, Н. надзялялі язвамі, ад якіх людзі неўзабаве паміралі. Летапісец нават сведчыць, што пасля гэтых падзей нарадзілася прымаўка: “Наўі пабіваюць палачанаў”. Безумоўна, у апавяданні захаваліся звесткі аб нейкай эпідэміі ў Полацку, якая была асэнсавана мясцовымі жыхарамі як нашэсце Н.
Гэтае вядомае апісанне полацкіх падзей 1092 г. дало падставы некаторым даследнікам бачыць у Н. душы памерлых, якія нядобразычліва ставяцца да людзей: памерлыя чужаземцы, памерлыя “не сваёй”, ненатуральнай з’яўляецца думка, што Н. называлі ў язычніцкай традыцыі ўсіх памерлых і шанавалі іх, а адмоўны сэнс гэтае слова пачало набываць з прыходам хрысціянства, як, напрыклад, гэта здарылася ў Балгарыі. Пра тое ж сведчыць рус., укр. Навка, мавка – “душа дзяўчынкі, памерлай да хрышчэння”, славенск. Navje – “душы нехрышчоных дзяцей”. В. Ластоўскі адзначаў, што ў Беларусі назва “навец” стасавалася да памерлага ў апошні год ці да “небяспечнага” мерцвяка, які пасля смерці ходзіць у сваім целе і ссе кроў у людзей, накшталт вупыра ці вурдалака. Такі навец супрацьпастаўляўся мярсеню – памерламу, які ўжо “рассыпаўся” і не мае свайго фізічнага цела”.
У беларускай народнай традыцыі ёсць шмат прыкладаў добразычлівага шанавання Н., прычым гэтая традыцыя непарыўна цягнецца з даўніх часоў. У павучальных хрысціянскіх творах XII – XIII стст. “Слове аб ідалах” і “Слове аб пасце для нявеждаў” падрабязна апісаны звычай спецыяльна тапіць Н. лазню, каб яны ў ёй мыліся. У лазні пакідалі ручнікі і абрусы для Н. і абавязкова пасыпалі падлогу попелам. Калі раніцаю на попеле знаходзілі птушыныя сляды Н. паказваюць зноў жа пашыраныя ў беларускім фальклоры ўяўленні аб душах памерлых у выглядзе птушак. Звычай рабіць лазню для Н. захоўваўся яшчэ ў пачатку XX стагоддзя (в. Лучосы Смаленскай губ.).
Было ў Беларусі і спецыяльнае свята, якое прысвячалі Н. У некаторых мясцінах яно вядомае як Наўскі вялікдзень (Нябожчыцкі вялікдзень, Пасха памерлых), а ў цэнтральных раёнах Беларусі яно атрымала назву Радаўніца. Наўскі вялікдзень спраўлялі ў розных раёнах ці ў Чысты чацвер, ці ў аўторак на паслявелікодным тыдні. У гэты дзень пашану памерлым аддавалі абавязкова на могілках, дзе збіраліся ўсе крэўныя. Магілу пакрывалі абрусам і на ім раскладвалі багаты пачастунак са спецыяльнымі стравамі. Абавязкова былі і велікодныя яйкі. Лічылася, што ежу спажываюць і памерлыя, таму яе рэшткі нельга было забіраць назад дадому. На магілу маглі ліць гарэлку ці пакідалі памерламу яго найбольш любімыя стравы. Раней ежу для памерлых выстаўлялі і на дах дома. Пасля абеда свята працягвалі ўжо дома, дазвалялася крыху весялосці. У некаторых палескіх рэгіёнах наўцам прысвячаліся і іншыя святы (Беларуская міталогія).
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary?alpha=&authenticity_token=7ac738a48b166025e45f6b2c67b725bd415bc85e&page=1

НАЎ’І

Найстаражытная назва мерцвякоў. Адбываецца яна ад індаеўрапейскага слова, якое азначала выгляд пахавальнага абраду ці раку, па якой плывуць у царства мёртвых. Дагэтуль у народзе існуе дзіўны выраз, ад якога мурашкі па скуры бягуць: "У наві зрэці" - гэта значыць чакаць смерці, а Радаўніца, дзень памінання нябожчыкаў завецца "навій дзень" і "наў’і праводзіны". У "Аповесці мінулых гадоў" эпідэмія ў Полацку прыпісвалася мерцвякам, якія скачуць па вуліцах на нябачных конях і дзівяць усіх жывых: "Наў’і б'юць палачан".
Мерцвякі, наў’і заўсёды варожыя жывым. Нават занадта вялікі смутак па памерлых асуджаўся мудрацамі, бо навій можна наклікаць, як бы заклікаць да сябе сваёй нудою, а значыць, аддаць ім сябе ва ўладу.
Мёртвым - мёртвае царства, жывым - жывое, таму ад зносін з тагасветным светам людзі павінны ўсяляк сцерагчыся. Скажам, нельга парыцца ў лазні пасля поўначы: у гэту пару прыходзяць на свой шабас наў’і. Але ўжо калі зайшоў у лазенку запознены купальшчык, трэба быць напагатове: як пачуеш за спіною ціхі шэпт, як убачыш курыныя сляды, раптам узніклыя на попеле ў печкі, - хуценька ахінай сябе крыжом і бяжы ў чым ёсць, хоць бы і зусім галышом, не то нагоняць наў’і, аднімуць душу... Ну а каб залагодзіць іх, трэба абавязкова пакінуць пасля сябе ў лазні хоць абмылачак, хоць трошкі вады на дне цэбра - хай прыйдуць пакойнічкі, хай пацешацца ў лазенцы, як пры жыцці цешыліся!
У Радаўніцу нельга пералазіць праз платы, не то на ступні пачне расці "наўючая костачка". Яна прычыняе хваробы, нават смяротнай, і ніколі не гніе ў трупе.
Звычайна наў’і уяўляюцца вялікакрылымі драпежнымі птушкамі, часам нападаючымі на чалавека.

НАЎ’І

Наў’і (навіі) - ад старажытнага наў - духі смерці, духі памерлых іншапляменнікаў. Лічылася, што яны маглі насылаць хваробы на людзей і хатнюю скаціну, а гэтак жа стыхійныя бедствы.
Па начах навіі носяцца па вуліцах, дзівячы ўсіх, хто выходзіць з хаты. Людзі паміралі ад ран. Потым наў’і сталі і днём з'яўляцца на конях, але былі нябачныя. Для выратавання ад навій трэба было не выходзіць з хаты. Каб абараніць жыллё, неабходны былі засцярогі, загавораныя прадметы і г.д. Адзежа людзей уключала адмысловы гафт з ахавальнымі знакамі ад навій.
Навій можна было і ўласкавіць. Іх запрашалі памыцца ў лазню, пад падстрэшкам якой ці на даху пакідалі для іх ежу. Уяўлялі навій у выглядзе птушак ці ў выяве нейкіх істот, аброслых густымі валасамі і з хвастом.Падобныя ўяўленні пра наў’яў захоўваліся ў свядомасці людзей да ХХ стагоддзя.
Існаваў ва ўсходніх славян нават адмысловы "навій дзень" для памінання нябожчыкаў, адзначаўся ён у чацвер падчас велікоднага тыдня, а таксама напачатку восені. Лічылася што навіі у гэты дзень выходзяць з магіл і адпраўляюцца да сваіх нашчадкаў на памінальную трызну.
Для навій рыхтавалі адмысловы пачастунак, які ставілі на стол у пакоі, потым адкрывалі вокны. Каб не замінаць навіям, катэгарычна забаранялася выходзіць на вуліцу пасля заходу сонца.
Супраць навій гэтак жа выкарыстоўвалася адмысловая абярэжная абраднасць. Калі навіі прыносілі шкоду, вынікала разрыць магілу нябожчыка і выняць з яе "наў’ю костачку" - адзіную не згніўшую ад часу костку нябожчыка. Костачку належыла спаліць, а попел кінуць на магілу. Тады навія знікне і перастане турбаваць жывых.
Паўднёвыя і заходнія славяне меркавалі, што навіі могуць вызначыць лёс дзіцяці. Лічылі. што нябачныя навіі збіраюцца ў пасцелі парадзіхі і вырашаюць, будзе дзіця жыць ці ж памрэ. Асуджанаму на смерць навіі ставілі нябачны "навій знак".
Крыніца: аўтар электроннай энцыклапедыі Аляксандрава
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НЯБОЖЧЫК

Памерлы чалавек, які, паводле павер’яў, мог жыць у лесе, хмызняку, ператварацца ў жывёл і птушак, выходзіць з магіл. Верылі, што Н. працягвае жыць у іншым свеце, таму ў труну клалі чыстую бялізну, тытунь, люлькі, святую ваду ў бутэльцы, грошы, гарэлку ды інш. Шырока вядомая калядная гульня ў “нябожчыка”. Прыбранага наўмысна Н. апранаюць ва ўсё белае, твар пасыпаюць мукой. Затым кладуць на лаўку або ў дамавіну. Часам па такім Н. адбываюцца галашэнні. Гульня ў Н. звязана з павер’ямі аб прадухіленні смерці.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3743

НЯБОЖЧЫКІ

Прыкметамі, якія беспамылкова прадказваюць смерць чалавека, лічацца: пеляна на вачах, халодны пот, хрыпенне ў грудзях, своеасаблівы пах з рота (пахне зямлёй), перастае біцца прамянёвая артэрыя. А жылы ў скронях, наадварот, моцна пачынаюць пульсаваць. У паміраючага падаўжаёцца нос, таму што калі Смерць падступаецца да чалавека, яна доўга трымае яго за нос, і ад гэтага ён завастраецца і халаднее. Калі чалавек у час агоніі ўтаропіцца ў адну кропку, гэта азначае, што Смерць тады зазірнула яму ў вочы.
За некалькі гадзін да смерці хворы звычайна адчувае палёгку. Гэта Смерць на час адступілася ад чалавека, каб захапіць смяротныя прыпасы і даканаць яго. Калі хворы папросіць перавярнуць яго на левы бок, смерць ягоная яшчэ больш наблізіцца.
Адразу ж пасля смерці гаспадара старэйшы з сям'і заходзіць па чарзе ў стайню, хлявы і нават да свойскай птушкі і, стаўшы ў дзвярах, гаворыць: «Няма ўжо волікі (конікі, кароўкі і г.д.) вашага гаспадара (гаспадыні)!» Гэтак робяць, каб нябожчык (у прыватнасці, калі быў сквапны) не пацягнуў усяе жывёлы за сабою.
Сама па сабе Смерць такая страшная, што ўсіх палохае. Колькі б чалавек ні жыў, як бы яму ні было ліха жыць, а ўсё ж не хоча паміраць, раней таго часу, як Бог прызначыў. Вельмі старэнькія дзед ды баба наракалі на Бога, што не дае ім смерці. А як яна прыйшла ў постаці гусі, то дзед кажа: «агіль» да бабы. Смерць да бабы, а тая — «агіль» да дзеда. Вядома, кожнаму хочацца яшчэ пажыць хоць крышачку.
Адна жанчына, збіраючыся ўжо паміраць, сядзела ўвечары пры расчыненым акне. Заляцеў матылёк і сеў ёй на рукаў. Кабета, гледзячы на яго, сказала пяшчотна: «Смерцічка ты мая». I на гэтую ж ноч памерла. (Беларуская міталогія).
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/31.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАРАЛІКІ

Ліхія духі, якія ў адрозненне ад іншых нячысцікаў апаноўваюць ахвяру не адразу, а падступаюцца да яе спадцішка, часам на працягу некалькіх гадоў. Іх улюбёныя абранцы – людзі старэй сярэдняга веку. Дзейнічаюць слабыя П. толькі ў гурце, як і Паветрыкі, працуючы папераменна, а пры супраціўленні ахвяры – разам. Чалавек пазнае прысутнасць П. толькі тады, калі яны зжыліся з ім, і адпрэчыць іх ужо няма ніякай магчымасці. П. даймаюць галоўным чынам цела чалавека, а з ім іх ахвяраю становіцца і яго душа. Аддаляюцца П. гэтак жа паволі, як і падступаліся, - няспешна, вяртаючыся час ад часу.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/4003

ПАРАЛІКІ

Паралікі не ідуць, як іншыя Духі, на заклік чалавека ў тую ж хвіліну, а значна пазней, нават праз гады. Любімымі ахвярамі іх бываюць людзі сталага ўзросту: мужчыны і жанчыны — усё роўна. Паралікі падступаюцца да чалавека спадцішка, быццам крадучыся: падступіцца і адступіцца, але з кожным разам усё бліжэй. Яны незаўважна авалодваюць ахвяраю, якая адчуе іх уздзеянне толькі тады, калі яны канчаткова зжыліся з ею.
Слабыя Паралікі да ахвяры падступаюцца заўсёды па двое-трое: тут яны працуюць папераменна і толькі пры асаблівым супраціўленні ахвяры — разам. Парадна не кранаюць душу сваей ахвяры, не нападаюць на яе непасрэдна, яны галоўным чынам даймаюць цела. Як паволі падступаюць Паралікі да ахвяры, гэтак жа няспешна, з неаднаразовымі вяртаннямі яны і пакідаюць яе.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/42.htm

ПАРАЛІКІ - духі, упадабанымі ахвярамі якіх бываюць людзі старэчага узросту. Паралікі настаюць спотайку, як бы крадком, неўзаметку авалодваюць ахвярай, якая пазнае пра гэта толькі тады, калі пазбавіцца ад іх ужо няма ніякай магчымасці. Слабыя Паралікі падступаюць да ахвяры па двое-трое, працуюць напераменку, а пры супраціве ахвяры - разам. Паралікі не чапаюць яго душу, даймаючы цела, а з ім і душа станавіцца іх здабычай.
Крыніцы: журнал «Нёман», 3-2001
Беларуская Палічка: http://www.knihi.com
Сайт: http://old.knihi.com/artykuly/jaryla-ras.html
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАН, ПАНЕЙКО, ПАНІЧ

Персанаж народнай дэманалогіі, адмена нячыстага духа або чорта, верагодна, адна з табуістычных назваў апошняга. Можа атаесамляцца з галоўным чортам Люцыпарам. З’яўляецца чалавеку адзін або ў кампаніі апоўначы або ў марозную месячную ноч і са спевамі пеўняў знікае. Характэрныя месцы з’яўлення – лес, поле, балота, лазня.
Назва П. матываваная вобразам, у якім, паводле шырока распаўсюджаных на Беларусі ўяўленняў, гэтая адмена нячысцікаў з’яўляецца чалавеку і наводзіць на яго насланнё: малады, хударлявы, прыгожы паніч, франтаванага апрануты ў вузкія (клятчастыя або паласатыя) нагавіцы, у кароткі сурдут або фрак чорнага (радзей – белага) колеру, або плашч і абавязковы капялюш. Калі добра прыгледзецца, то можна ўбачыць хвост, які вытыркаецца з-пад фрака, і рожкі, якія тырчаць з-пад капелюша. Але практычна заўважыць гэтага нельга з прычыны таго наслання, якое П. наводзіць на чалавека. Толькі з дапамогай спецыяльнай мазі, калі ёю памазаць вочы, можна распазнаць П. і іншых нячысцікаў.
Па характары сваіх паводзінаў П. падобны да іншых нячысцікаў. Ён імкнецца збіць падарожных з дарогі і заманіць у самыя нетры; топіць у рэчцы жыдоўскі кагал; любіць мяняцца на нейкія рэчы, але з абавязковым падманам (люльку і капялюш – на корч і старую міску, стрэльбу – на конскую галёнку і г. д.); любіць танчыць; можа набываць нават дзявочае аблічча. Характэрныя атрыбуты: багацце; золата, якое рассыпаецца вуголлем або ператвараецца ў іржавую балотную руду (і наадварот, атрыманае ад П. вуголле аказваецца насамрэ золатам); каса; залатая табакерка, тытунь з якой ператвараецца ў конскія камякі, ды інш. П. мае пэўнае дачыненне да коней: ён сам часта стрымгалоў носіцца на брычцы або можа прымусіць так спыніцца мужыковых коней, што іх ніякай пугай з месца не скранеш. Згадаем таксама конскія камякі і галёнкі, у якія ператвараюцца вымененыя ў П. рэчы. Адкаснуцца ад П. можна, прапанаваўшы яму невыканальную задачу, напрыклад прынесці вады рэшатам або прымусіць праслухаць даўгі аповед, пакуль не праспяваюць пеўні.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3963
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАЛЯВЫ ДЗЕДКА

Палявы дзедка — Дух поля, які апякуецца над жытам, сабраным у снапы. Снапы нельга пакідаць на пожні раскіданыя, а трэба скласці іх у хрэшчыкі ці паставіць у бабкі. Тады Палявы дзедка будзе аберагаць іх. Калі ж ён знойдзе снапы неўладкаванымі, то зазлуе і пачне вытрасаць з іх зярняты.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/38.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАЛЯВІЦЫ

Русалкі-палявіцы сядзяць у жыце, калі яно расце. Бог іх пасылае пільнаваць жыта, каб ніхто не тоўкся да не трусіў каласкоў, бо не нальюцца. Русалкі-палявіцы ніякіх пасеваў не любяць у полі, акрамя жыта, дзе яны качаюць яйкі ў Наўскі Вялікдзень.
Таму і не дзіва, што як нехта ўпрэцца ў жытняе поле, то яго заласкочуць. Хлопца заласкочуць, бо разявака, а дзеўку — каб было больш Русалак. Русалкі-палявіцы без віны нікому не робяць зла.
Русалкі-палявіцы не могуць перайсці цераз мяжу, ад таго і церпяць, і пераводзяцца: цяпер зямлю увесь час перамерваюць і дзеляць межамі. А раней, калі зямля была нямераная, іх было многа. А ў лесе ноччу толькі і чутна было: гу-гу-гу-гу!
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/37.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАЛУДНІЦА

Галасы стагодзьдзя . Мінулы век у памяці сучасьнікаў.

Матчына гісторыя – зь ейнага дзяцінства. Жыла яна тады на Палесьсі, на хутары сярод балотаў і лесу. Было гэта напрыканцы вайны, і ў лясох сядзелі партызаны. І вось недзе напачатку вясны, яшчэ сьнег ляжаў, апоўдні была яна з братам у лесе каля хутару. Маці мая (тады 10 гадоў ёй было) гойдалася на галіне на паляне і раптам бачыць – проста перад ёй ідзе праз паляну маладая кабета, басанож па сьнезе, у цёмна ружовай сукні, з голымі рукамі і клункам праз плячо. А росту яна была незвычайнага – нашмат вышэй чалавека, – сказала мамка. Прайшла паўз мамку, азірнулася і зьнікла за елкамі. Маці спалохалася, стала брата клікаць, а той выходзіць акурат з-за тых елак і кажа, што не было там ніякай кабеты, нікога ён ня бачыў.
Пасьмяяліся тады з мамкі ўсе ейныя сямейнікі – прымроілася, маўляў, нешта. І толькі праз гады мамчына сьвякроўка, мая бабуля, патлумачыла ёй, што была гэта Палудніца, якая зьяўляецца людзям апоўдні басанож і з клункам і заўсёды нейкія перамены прыносіць. Мамка ж мая пасьля вырасла, паехала ў горад, пайшла працаваць на фабрыку і больш Палудніцаў ня бачыла.
Караліна Мацкевіч
Крыніца: http://archive.svaboda.org/halasy/mackievic.html

ПАЛУДНІЦЫ

В.В. Іваноў, В.Н. Тапароў
Палудніца - у славянскай міфалогіі палявы дух, у прыватнасці ўвасабленне сонечнага ўдару. Палудніцу уяўлялі ў выглядзе дзяўчыны ў белай сукенцы, з доўгімі валасамі або калматай старой, якая з'яўляецца ў поле (звычайна ў жыце) і што пераследвае тых, хто працуе ў поле. Палудніца можа звярнуць шыю, выкрасці дзіця, пакінутае ў полі;
Палудніцай палохаюць таксама дзяцей, якія забіраюцца ў агароды. Выява Палудніцы у народных вераваннях часам зліваецца з выявай русалак.
Палудніца - Дух поўдня, пасяляўшыйся ў засеяных хлебам палях. Палудніца з'яўляецца ў выяве страшнай або, наадварот, вельмі прыгожай дзяўчыны, апранутай ва ўсё белае. З'яўляецца яна звычайна ў самы поўдзень падчас паспявання збажыны. Тых хто працуе ў гэты час, Палудніца берэ за галаву і круціць, пакуль у іх не забаліць шыя. Яна таксама можа завабліваць ласункамі дзяцей у жыта, дзе яны доўга потым блукаюць.
Яна і гаспадыня, і дух поля, і ўвасабленне паўдзённага росквіту зямлі, яе сілы і ўрадлівасці. Яе яшчэ звалі "захавальніцай поля з жытам": “Палудніца ёсць тая ж Ржыца". Распавядалі, што ў самы поўдзень яна ходзіць па вёсках, "скошваючы стаяўшых". "Як убачыш, што поўдзень, кладзіся". Гэта знайшло адлюстраванне ў звычаі сялян адпачываць у сярэдзіне дня - часу найбольшай актыўнасці сонца, калі разнастайныя дзённыя духі і істоты здабывалі найбольшую сілу. Выява Палудніцы дваяка: "добрая - закрывае апоўдні велічэзнай патэльняй хлеб і траву, а злая - абгортвае патэльню другім бокам і прыпякае малако хлебных зерняў і кветкі травы".
Дні, у якія Палудніцы лічыліся найболей моцнымі і небяспечнымі, прыходзіліся на самую сярэдзіну года: з 6 па 19 ліпеня. У гэты час не жалі пасля поўдня, не купаліся, не сціралі. Ад іх хаваліся, шчыльна зачыняючы дзверы і аканіцы. Не паспеўшых схавацца Палудніцы маглі вылавіць, заказытаць да смерці. Імі палохалі дзяцей: "Палудніца тамака ў гароху сядзіць".
Палудніца - "злы дух апоўдня ў жыце, у палях, агародзе, якім палохаюць дзяцей", "таму што яна дапамагае ўтрымаць дзяцей ад нападаў на агароды падчас пасляабедзеннага сну дарослых". Сама міфічная постаць з'яўляецца старой. Палудніцы (або паўудзёніцы) - у славянскай міфалогіі від духаў, які адносіцца да берагіняў поля або зямлі....
Крыніца: http://dreamworlds.ru/intersnosti/19304-slavjanskie-mify.html
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЛЮДЗI МАРСКІЯ

Мiфiчныя iстоты рознага полу, якiя жывуць у моры, а ў пагодныя днi выходзяць на бераг. Тыя, хто плаваюць па моры, могуць бачыць марскiх людзей. Паводле народных уяўленняў, яны былi заклятыя Найсвяцейшай Маткаю, у вынiку чаго атрымалi выгляд паўчалавека–паўрыбы. З мора чуваць, як яны пяюць, весяляцца цi плачуць, цягнучы журботныя песнi. Жывуць у моры i Вадзяныя каралеўны, якiя, выходзячы з вады ўночы, спяваюць. Запiсаныя ад iх песнi разыходзяцца па свеце. Паходжанне Фараонак тлумачылася ў народзе так: «… як жыдэ пераходзiлi без мора да нас, Фараон казаў усiм людзям з свайго каралеўства ганiць жыдоў, жэбы iх не пусцiць па гэты бок, то некаторыя, гонячы жыдоў, паўходзiлi ў мора, i як Мой жэш лескаю махнуў, вада зышлася ў мору да мейсца i залiла iх там, i яны да канца свету будуць у мору». Для ўсiх гэтых марскiх мiфічных персанажаў характэрна тое, што ў прахожых цi праезджых людзей яны пытаюцца пра час сканчэння свету. Калi пачуюць, што ён адбудзецца неўзабаве, — цешацца, пляскаюць у ладкі, а калi iм скажуць, што не хутка, — плачуць, лемантуюць, бо пасля канца свету з’явяцца iншыя людзi, то i С. давядзецца быць не ў вадзе, а на зямлi, з–за чаго замест хвастоў у iх паявяцца ногi, як у людзей.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/5053
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАВЕТРЫКІ

Ліхія духі, якія заўсёды трымаюцца вялікім гуртам у глухіх мясцінах над багнаю. Прылятаюць яны ці то з нябесных вышыняў, ці з далёкіх чужаземных краёў, ці з глыбіні балотаў. Спецыяльна П. не шукаюць ахвяраў, а, падхопленыя ветрам падчас сваіх д’ябальскіх пацех, нясуцца, пакуль не закрануць выпадковага чалавека, на якога яны накідваюцца і пачынаюць яго губіць. Але чалавек можа адчуваць сябе ў бяспецы нават знаходзячыся паблізу ад П., калі вецер мае супрацьлеглы напрамак. Адзін П. вельмі слабы, і таму дзейнічаюць яны толькі разам.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3793

ПАВЕТРЫКІ

Паветрыкі — гэта Духі, якія лятаюць над багнаю і забаўляюцца сваімі гульнямі. Часам вецер падхоплівае Паветрыкаў і нясе іх, пакуль яны выпадкова не сутыкаюцца з ахвярай. Злосныя з-за перапыненай забавы, Паветрыкі накідваюцца на ахвяру і пачынаюць здзекавацца з яе. Нацешыўшыся, Паветрыкі зноў ; носяцца ў паветры, пакуль вецер не перанясе іх да новай ахвяры.
Паветрыкі заўсёды дзейнічаюць гуртам, таму што паасобку яны не могуць справіцца з чалавекам.
Вельмі часта здараецца, што іншы чалавек, знаходзячыся паблізу ад Паветрыкаў у час іх расправы з ахвяраю, не толькі не церпіць ад іх, але нават застаецца па-за іх увагаю. Тут усё залежыць ад напрамку ветру і затрымкі яго ў тым ці іншым месцы.
http://mifijslavyan.ru/stories4/99.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НЯБАЧНЫ

Каб прайсці ў нейкае месца незаўважаным, беларус здольны зрабіцца нябачным. Дзеля гэтага ён знаходзіць гняздо з крумкачанятамі і прывязвае іх Да дрэва так, каб старыя крумкачы не змаглі вызваліць сваіх дзяцей з такой няволі. Каб уратаваць крумкачанятаў, крумкачы на другі ж дзень прыносяць у гняздо нейкі чорны каменьчык, які робіць нябачным таго, хто носіць яго з сабой.
Ёсць такая птушка, што яе ніхто не бачыць. Калі хто-небудзь яе яйка дастане, то як возьме ў руку, дык адразу стане нябачным.
Каб стаць нябачным, можна выкарыстаць шапку-невідзімку. Каб здабыць яе, трэба зрабіць наступнае. Шукаюць струк таго гароху, у каторым дзевяць гарошын. Той гарох сеюць на полі, дзе не чуваць, як пяюць пеўні. Як гарох вырасце, вырываюць сем каліў і моўчкі нясуць іх на бярэмі ў той час, як каровы ідуць з пашы дамоў. Каровы ўбачаць зялёнае гарохавінне ды і пацягнуцца, каб з'есці яго. Тут злодзей выглядае, дзе на валу ці на карове едзе якісь чалавечак у шапачцы. Трэба схапіць з яго тую шапачку. Гэта і будзе шапка-невідзімка. (Беларуская міталогія).
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/102.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЛЮДКІ

ЛЮДКІ (ПІКУЛІКІ) - у лужычан карлікі завуцца людкамі, г.зн. маленькімі людзьмі; гэта падземныя духі, якія жывуць у гарах, на узгорках і у цёмных пячорах. Людкі - майстэрскія музыкі, любяць танцы і з'яўляюцца на сельскія святы. У славакаў іх завуць пікулікі - мужычкі ростам з палец, але вельмі моцныя, пасяляюцца на людскіх дварах - у якой-небудзь нары, прыносяць свайму гаспадару золата, грошы, хлеб і даруюць яго коням здароўе і сытасць. (Славянская міталёгія)
Крыніца: http://www.hogwarts.ru/library/show.php?uid=guest&cat=1&subcat=&id=747960&p=2
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ПАЎНОЧНІКІ

Ліхія духі невядомага выгляду і дакладнага месца жыхарства, якія селяцца па ўсіх сядзібных забудовах, дзе жыве чалавек. Па іх галасах і хуткіх руках можна здагадацца, што гэта – маладыя гарэзы абодвух родаў, якія вандруюць як гуртам, так і паасобку. З іншымі сядзібнымі нячысцікамі яны не ладзяць. П. пачынаюць сваволіць у час начнога спакою, яны абуджаюць цішыню дзікімі чалавечымі воклічамі, фальшывымі просьбамі пра дапамогу, плачам ці дзікім рогатам, свістам і ровам буры. Усё гэта адбываецца звонку памяшкання, з 11 – ай гадзіны вечара і да 3 – ай гадзіны ночы, якраз тады, калі чалавек сніць першы сон. Час дзейнасці П. збліжае іх з Начніцамі.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/4043

ПАЎНОЧНІКІ - ведзьмакі, ведзьмы, апойцы і наогул людзі, якія аддаліся злому духу, праклятыя ці адлучаныя ад царквы, па смерці сваёй не гніюць, таму што маці-сыра зямля не прымае іх; яны выходзяць па начах з трун, блукаюць поруч ранейшага свайго жылля і з'яўляюцца да родных і суседзей. (Славянская міталёгія)
Крыніца: http://www.hogwarts.ru/library/show.php?uid=guest&cat=1&subcat=&id=747960&p=3

ПАЎНОЧНІКІ

Па начах на вуліцах вёсак валэндаюцца і гаспадараць Паўночнікі. Дзе жыве чалавек — там ёсць і яны. Паўночнікі селяцца па ўсіх сядзібных забудовах, нягледзячы на прысутнасць сядзібных Духаў, якія не ладзяць з гэтымі гарэзамі. Паўночнікі пачынаюць сваю свавольніцкую дзейнасць ноччу, у час агульнага людскога спакою. Яны выяўляюць сябе дзікімі чалавечымi воклічамі, фальшываю просьбаю дапамагчы, свістам і ровам буры, дзіўным рогатам ці плачам. Усё гэта робіцца звонку памяшкання, у якім знаходзіцца чалавек, і тым невыноснае, што застае чалавека, калі ён сніць першы сон, і доўжыцца да раніцы.
Дзе жывуць Паўночнікі як выглядаюць — ніхто не ведае. Можна здагадвацца па хуткіх рухах Паўночнікаў ды па галасах, што гэтыя гарэзы маладзей сярэдніх гадоў, што яны вандруюць паасобку і гуртам і што сярод іх ёсць і мужчыны, і жанчыны. Паўночнікаў асабліва шмат у тых вёсках, дзе багата моладзі.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/39.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЖЫТНЯЯ БАБА

Вобраз у старадаўніх павер’ях беларусаў і інш. народаў, маці жыта; жаночая паралель “гаспадара” поля – жытня. На Беларусі яе ўяўлялі ў выглядзе фантастычнай жанчыны з каласамі на галаве і зоркамі па баках. У некаторых мясцінах “бабаю” называлі апошні сноп зжатага жыта, які апраналі ў жаночую кашулю, завязвалі на ім хустку, урачыста неслі ў хату і спявалі “спарышовыя” псені з пажаданнем добрага ўраджаю ў наступным годзе. Жыта з апошняга снапа (“бабы”) часта захоўвалі да наступнага ўраджаю.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/13353

ЖЫТНЯЯ БАБА

Персанаж беларускай міфалогіі, жаночая пара Жытня. Уяўлялася ў абліччы нейкай фантастычнай жанчыны з каласамі на галаве і зоркамі па баках. Відавочна, тоесная Талацэ (Багіні), якая выбіралася з ліку прыгожых незамужніх дзяўчат падчас дажынак. У Бельскім пав. Смаленскай губ. Апошні сноп апраналі ў кашулю і абвязвалі хусткай, называючы “бабай”. “Бабу” з песнямі неслі з поля ў двор гаспадара і ставілі ў хаце на покуце на час святочнай вячэры. Па заканчэнні”бабу” адносілі ў гумно.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/1702

ЖЫТНЯЯ БАБА І ПАЛЯВЫ ДЗЕДКА

На полі ў жыце жывуць два палявыя Духі — Жытняя баба і Палявы дзедка. Жытняя баба — маці жыта, якая сцеражэ яго з жалезнай путай у руках. У час жніва Жытня баба з'яўляецца людзям у выглядев жанчыны з каласамі на галаве і зоркамі па баках.
Палявы дзедка — Дух поля, які апякуецца над жытам, сабраным у снапы. Снапы нельга пакідаць на пожні раскіданыя, а трэба скласці іх у хрэшчыкі ці паставіць у бабкі. Тады Палявы дзедка будзе аберагаць іх. Калі ж ён знойдзе снапы неўладкаванымі, то зазлуе і пачне вытрасаць з іх зярняты.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/38.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЛЯРВА

ЛЯРВА - астральная істота, спароджаная нашым запалам і благімі пачуццямі, Быўшы раз выклікана, Лярва жыве паўсвядома, імкнучыся да задавальнення спарадзіўшага яе жадання. Чым мацней і працягней жаданне, якое спарадзіла Лярву, тым яна жыццёвей. Жыццё Лярвы падтрымліваецца нервовай сілай чалавека і таму яна прысмоктваецца да стварыўшага яе. Калі чалавек пазбавіўся ад такога жадання, то Лярва можа неўзабаве разбурыцца, але, чапляючыся за жыццё, яна можа адлучыцца ад спарадзіўшага яе чалавека і, падарожнічаючы ў астрале, атачаючы маральна слабых, падбухторвае іх да ўзмацнення дэградацыі, харчуючыся іх падзеннямі пачуццяў ад несправядлівых спраў, і працягваючы жыць.

ЛЯРВА (лат. larva - прывід, маска, лічына) - пачвара, насельнік пекла, спараджэнне духу, не атрымаўшага належнага пахавання. Лярва блукае па начах і насылае на людзей бязумства. Дыханне лярвы атрутна.
У славян: зласлівы жаночы дух, любячы хуліганіць. Здольны ўсяляцца ў жанчын, і тады яны становяцца гуляшчымі і распуснымі дзеўкамі.
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НАЧНІЦА, НАЧНІЦЫ

Міфічная істота, у якую пасля сваёй смерці ператворана жанчына, што ніколі не мела дзяцей праз шальмоўства альбо праклятая людзьмі, таксама персаніфікацыя адпаведнай дзіцячай хваробы. Н., залазячы ў калыску ці пад калыску, не дае дзецям спаць, казыча іх, дакучае, з-за чаго дзіця плача ўсю ноч. Н. дае ссаць свае грудзі, у якіх замест малака атрута, і ў выніку дзіця хварэе, пакутуе і пры незнаходжанні лячэння памірае. У якасці абярэгу ад Н. рабіліся лялькі з ануч, расстаўляючы якія на кожным акне, казалі: “Глядзеце, лялечкі, каб мой маленькі спаў!” Ад гэтага Н. павмнны мінуцца. На Лоеўшчыне лічылі, каб засцерагчы дзіця ад Н., трэба абавязкова спяваць. Сцвярджалася таксама, што Н., як настане ноч, лазяць па птушыных гнёздах, выпіваюць яйкі і ядуць птушанятак.
На Случчыне верылі, што найбольшы разгул Н. – лета, момант максімальнага росквіту ўсёй расліннасці, што паказвае на іх пэўную сувязь з вегатыўнымі сіламі і родніць з русалкамі. Час іх з’яўлення – ад заходу сонца і да першых азнакаў світанку. Свае ігрышчы голыя Н. у выглядзе маладых дзяўчат ладзяць на глухіх лясных азёрах, суправаджаючы іх шалёным піскам і рогатам. Пры гэтым над возерам сцелецца густы туман. З надыходам дня хаваюцца ў вадзе.
Вобраз Н. багата якімі рысамі судачыняецца з вобразамі гэткіх жаночых персанажаў, як Лаўма (параўн. літ. Фразеалагізм laume periasi “лаўмэ парыцца” пра туман надвадой). Магчыма, Н. звязаныя з адной з версій т. зв. “асноўнага міфа” (паводле Вяч. Ус. Іванава і У. М. Тапарова), што, аднак, патрабуе больш дакладнай аргументацыі. Гл. таксама Паўночнікі.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3643

НАЧНІЦЫ

Жанчына, якая ніколі не мела дзіцяці праз свае шальмоўства або яе людзі праклялі, па смерці ператвараецца ў Начніцу. Начніца ходзіць ноччу па хатах, не дае дзецям спаць, шчыпае іх, дакучае, і дзеці плачуць усю ноч. Начніца дае ссаць з сваіх грудзей, але ў яе не малако, а атрута. Дзіця праз тое хварэе, мучыцца, а як не здагадаюцца бацькі, ад чаго і чым лячыць, то і памірае.
Выганяючы Начніцу, дзіця кладуць у прыпол, разгойдваюць перад полымем у печы і шэпчуць:
Цёмна ночка Начніц нарадзіла. Малому дзіцяці Мукі нарабіла. Яснае сонейка Дзень пачынае, Начніц праганяе, Дзянніц насылае. Шух у печ, шух у печ.
Дзяцей ад Начніц беларускія жанчыны засцерагалі і такімі спосабамі. На змярканні, па захадзе сонца, адчыняюць акно, што насупраць печы. Маці ці якая іншая жанчына бярэ хворае дзіця на рукі і падносіць да акна, а ў той час пад акном знадворку стаіць якая-небудзь жанчына. Яна нахіляецца да акна, тры разы дзьмухне на галоўку дзіцяці ды кажа: «Ідзіце, Начніцы, на сухі лес ды на ніцыя лозы». Потым дзіця купаюць, а ваду выліваюць у такім месцы, дзе ніхто не ходзіць.
Часам Начніц заблытваюць. Усё, што знаходзіцца каля дзіцяці, трэба перавярнуць і зрабіць не так, як было. Напрыклад: дзіцячую сарочку вывернуць і надзець рукаўцамі на ножкі, дзіця ў калысцы палажыць ножкамі ў галовы, у дзень вокны ў хаце завесіць, а ўначы не тушыць лучыну.
Каб Начніца не мела магчымасці пралезці ў хату, дзе ёсць малое дзіця, маці з брудных хустаў робіць лялек і ставяць іх на кожным акне па дзве-тры ды замаўляе: «Глядзіце, лялечкі, каб мой маленькі спаў!» — і Начніцы мінуцца.
Начніцы больш за ўсё валочацца па зямлі летам, як лес добра ўбярэцца ў лісце, як на паплавах зацвітуць кветкі, на палях выкаласіцца жыта. Яны робяць шкоду не толькі людзям, але і птушкам. Ноччу лазяць па гнёздах, выпіваюць яйкі і ядуць птушанят. 3-за іх пасля захаду сонца няможна шчупаць курэй, бо Начніца яйка ўкрадзе.
Жывуць Начніцы ў лесе каля вады. Збіраюцца ў кустоўі. Пішчаць, рагочуць. Іх можна бачыць каля возера ці ракі ў час, калі стаіць густы туман. Там Начніцы мітусяцца, скачуць ды спраўляюць свае ігрышчы. Калі іх напалохаць, то голыя Начніцы пабягуць да вады і схаваюцца ў ёй. Супакойваюцца Начніцы толькі з першымі промнямі святла. (Беларуская міталогія).
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/44.htm

НАЧНІЦЫ

Начніца – істота, у якую пасля сваёй смерці ператворана жанчына, што ніколі не мела дзяцей праз шальмоўства альбо праклятая людзьмі.
Начніцы маюць некаторую роднасць з русалкамі: свае ігрышчы голыя начніцы у выглядзе маладых дзяўчат ладзяць на глухіх лясных азёрах, суправаджаючы іх шалёным піскам і рогатам. Пры гэтым над возерам сцелецца густы туман. З надыходам дня начніцы хаваюцца ў вадзе.
Крыніца: http://rusalki.na.by/102.html

НАЧНІЦЫ – міфічныя істоты, у якіх пасьля сваёй сьмерці ператвараюцца тыя жанчыны, што ніколі ня мелі дзяцей праз шальмоўства, альбо праклятыя людзьмі (таксама й пэрсаніфікацыя адпаведнае дзіцячае хваробы). Начніцы, залазячы ў калыску ці пад калыску, не даюць дзецям спаць, казычуць іх, дакучаюць, з-за чаго дзіцё плача ўсю ноч. Начніцы даюць ссаць свае грудзі, у якіх замест малака атрута, і ў выніку дзіцё хварэе, пакутуе й пры незнаходжаньні лячэньня памірае. У некаторых рэгіёнах лічылася, што засьцерагчы дзіцяці ад Начніц могуць лялькі на вокнах альбо матчын пяшчотны сьпеў. На Случчыне верылі, што найбольшы разгул Начніцаў – лета, момант максымальнага росквіту ўсяе расьліннасьці, што паказвае на іх пэўную роднасьць з РУСАЛКАМІ. Час іхнага зьяўленьня – ад захаду сонца й да першых азнакаў сьвітанку. Свае ігрышчы аголеныя Начніцы ў выглядзе маладых дзяўчат ладзяць на глухіх лясных азёрах, суправаджаючы іх шалёным піскам і рогатам. Пры гэтым над возерам сьцелецца густы туман (параўнайце зь летувіскім фразэалягізмам LAUME PERIASI “Лаўмэ парыцца” пра туман над вадою). З надыходам дня яны хаваюцца ў вадзе.
Паводле Ўладзімера Васілевіча й Сяргея Санько
Крыніца: http://fotki.yandex.ru/users/izhota/view/134930/?page=1

НАЧНІЦЫ.

У Лепельскім раёне яшчэ на пачатку XX стагоддзя многія маладыя маці рабілі тры лялькі-Начніцы з брудных ануч і выстаўлялі іх на акно, прыгаворваючы: “Гуляйцеся з лялькамі, а не чапайце майго дзіцяці”. Лічылася, што калі немаўля плача і не спіць ноччу, яго непакояць Начніцы — злосныя прывідныя жанчыны, што прылятаюць праз акно. Пабачыўшы лялек і пазнаўшы ў іх сябе, Начніцы нібы ўсяляюцца ў іх, а не ў дзіця.
Крыніца: http://www.ng.by/ru/issues?art_id=30698
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

НЕПРЫТОМНІКІ

Катэгорыя нябожчыкаў, якія па начах выходзяць са сваіх магіл, па нейкіх прычынах незадаволеныя сваімі сваякамі, і не даюць тым спакою. У гэтым яны вельмі падобныя да вупыроў. Звычайна пакутуюць абодва бакі. Засцерагальныя сродкі ў такім разе практычна гэткія ж, як і ад вупыроў. Апроч таго, можна згрэбці жар у печы і, выкінуўшы яго за парог, закрычыць:”Я яму вочы засыплю жарам!” Ад начных наведванняў памерлай жонкі муж пазбаўляецца тым, што дэманстратыўна рыхтуецца да новага шлюбу, выпякаючы нешта накшталт каравая, і да т. п. Самы ж надзейны сродак пазбавіцца ад Н. – раскапаць яго магілу, адсекчы галаву і, працяўшы яе асінавым колам (гл. Асіна), пакласці паміж яго ног так, каб той не змог да яе дацягнуцца, а магілу пасыпаць макам. Гл. таксама Нактыр.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/3683
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЗМЕЙ-ЛЮБАН

Зрэдку Змей лётае па начах у які-небудзь дом і ўступае ў любоўную сувязь з жанчынай. Такога завуць Змей-любан. Такога змея ў народзе яшчэ завуць валацуга, а палюбоўніка – змеям.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/106.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЗАРАЛА

ЗАРАЛА - зара; казачнае стварэнне, відаць якое персаніфікуе зару.
"Калі дзеці не спяць уначы і чакаюць не дачакаюцца раніцы іх суцяшаюць: хутка, дзеткі, прыйдзе Зарала" (Смал. вобл.).
Крыніца: http://avstraliec.ru/additional/mif/zarjala.phtml
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЗАЧАРАВАНЫЯ КНЯЗЁЎНЫ

Зачараваныя князёўны - у беларускай міфалогіі прыгожыя дзяўчыны (часцей за ўсё каралеўскага, княжацкага ці панскага роду), якія зрабіліся ахвярамі катастрофы, ператварыліся ў здані (ці іншыя звышнатуральныя істоты) і вымушаны перыядычна з'яўляцца на месцы, якое было звязана з катастрофаю. Сярод вядомых зачараваных князеўн:
• Кінгі;
• Ахоўніца затанулага горада, які знік пад вадою, каб не дастацца рускаму войску, і на месцы якога ўтварылася возера Свіцязь[1];
• Князёўна з вострава на Езярышчанскім возеры (Віцебскі раён). Жыла ў падзямеллі з жалезнай брамай і часам выходзіла на паверхню з двума вялкімі сабакамі, каб вартаваць скарб. Пазней яна закахалася ў рыбака і паказала яму, дзе схавана золата[2
Крыніца: http://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%91%D1%9E%D0%BD%D1%8B
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЖАЛКІ, ТАРПАЧЫ

Прывіды ў выглядзе людзей, жывёл, неадушаўлёных прадметаў ці агнёў, што здаралася людзям “бачыць” у розных сакральна вылучаных месцах: на могільніках ці паблізу ад іх, на скрыжаваннях дарог (гл. Ростані), на старых дварышчах, гарадзішчах, а таксама ў лесе, на полі, у сваім двары і да т. п. З. з’яўляліся часта на месцах смерці ці пахавання “закладных” нябожчыкаў, людзей, што загінулі трагічнай смерцю, самагубцаў. З. з’яўляюцца найчасцей у начны час, на змярканні, іх можна бачыць адзін чалавек ці гурт людзей, яны то праяўляюць поўную абыякавасць да чалавека, то ўступаюць з ім у кантакт, завабліваюць і завуць некуды падманам. Так, прывідныя жнеі, што нібыта жалі на ніве блізу старога пакінутага могільніка пасля заходу сонца, не рэагавалі на запрашэнне кабет ісці з імі дамоў, у вёску. Прывідны карагод моладзі, што скакаў вакол прывіднага вогнішча, наадварот, клікаў моладзь да сябе: “Да нас, да нас!”, увесь час аддаляючыся, пакульурэшце не знікаў. На месцы прывіднага карагода засталося кола, якое не зарастала травой і пра якое хадзіла паданне, што яно засталося пасля таго, як некалі моладзь гэтай мясцовасці, сабраўшыся ля царквы на ўсеначную, наладзіла карагод, і гэты карагод праваліўся скрозь зямлю (в. Сваткі Мядзельскага р-на). З. стваралі не толькі візуальныя вобразы, але і гукавыя: рытмічнае стуканне, завыванне, шоргат, які нагадваў крокі і рыпенне. Паўсюль бытуюць апавяданні, як людзі пакідалі толькі што набытыя дамы, бо у іх нешта пужала, стукала, завывала. Да нашага часу захавалася жывая вера ў хаджэнне некаторых нябожчыкаў, іх прысутнасць пэўны час пасля пахавання сям’я пазнае па кроках нібы па сцяне, парыпванне столі ды інш. Пра тое, што чалавек спатыкаўся са З., часам згадваюцца пасля падзеі. Так, спозненаму падарожніку раптам прывідзелася зграя ваўкоў. Са страху ён ускочыў на прыдарожны крыж, а звяры аблягалі яго, шчоўкалі зубамі, скрэблі кіпцямі дрэва да раніцы. Пры дзённым святле змучаны чалавек не знайшоў ані следу ваўкоў, і тады зразумеў, што гэта былі З. Асобны раздзел гэтых уяўленняў складаюць аповеды пра зманлівыя агні, што з’яўляюцца на месцах заклятых скарбаў.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary?alpha=&authenticity_token=7ac738a48b166025e45f6b2c67b725bd415bc85e&page=1
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ЕРАТНІКІ

Міфічныя істоты, у якіх бачылі былых ведзьмароў і ведзьмаў, што перад смерцю хацелі адрачыся ад сваіх агідных паводзінаў, але не атрымалі дазволу сваіх валадароў – чарцей. Згубную дзейнасць Е. праводзяць ад вечаровых прыцемкаў да світання. Штоночы яны павінны падпільноўваць на дарогах запозненых падарожнікаў і мучыць людзей у іх дварах і пабудовах. Е. раптоўна абхоплівае ахвяру аберуч ці хапае яе за горла і трымае, пакуль тая не сканае. Пасля гэтага нячысцік, нацешыўся пакутамі ахвяры, выпівае цёплую кроў, а цела нявечыць. Е. няшмат, і ў бойцы яны неміласэрна грызуцца, драпаюцца, душаць адзін аднаго і пры гэтым ні адзін з іх ніколі не застаецца цэлы. Е., не баючыся грамавых стрэлаў, могуць быць параненыя вострымі металёвымі рэчамі і хутка гінуць ад уколаў і парэзаў. Гэтак людзі зжываюць іх са свету. Памерлы Е. ператвараецца ў смярдзючы прах, які разбуральна дзейнічае на здароўе людзей і жывёл, трапляючы праз ежу і пітво ў цела. Е. з’яўляецца мадыфікаваным вобразам вупыроў.
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary/view/1502
Словы: ерась, ерэтык, ерэтычка, ерэтычны
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

ГАСПАДАРЫ ХАТЫ

Хатнікі бліжэй за ўсіх стаяць да чалавека, удзельнічаюць у найбольш важных хатніх справах беларусаў. Калі Хатнік апякуецца над домам, усё ў ім ідзе спраўней. Немалаважную ролю пры гэтым адыгрывае месцазнаходжанне дома.
Каб пазбегнуць магчымага па гэтай прычыне непаразумення з Хатнікам, гаспадар павінен правільна вызначыць месца, дзе паставіць хату. Дзеля гэтага ў чатырох месцах, дзе прыблізна прыйдуцца вутлы хаты, насыпаецца жыта. Калі праз ноч жыта застанецца некранутым, то гэта верная прыкмета, што Хатніку падабаецца абранае месца. А калі жыта акажацца разгрэбеным, значыць Хатнік супраць пабудовы дома на абраным месцы. Тады гаспадар павінен насыпаць чатыры кучкі жыта на іншым месцы і так рабіць да таго часу, пакуль пасля ночы жыта не застанецца некранутым. Калі ж гаспадар пабудуе дом на месцы, якое не падабаецца Хатніку, то ён будзе ўночы з трэскам і грукатам разгульваць па доме і псаваць у ім рэчы.
Улічваючы, што без Хатніка не абысціся і што ён не заўсёды выявіць свае знаходжанне ў доме, прадбачлівы гаспадар запрашае яго сам. Заклікаюць Хатніка ў Велікодную ноч такімі словамі: «Выбач, дзедка (ці браток), за трывогу, але толькі прыйдзі ка мне не зелен, як лісціна, не сінь, як хваля на вадЗе, не панур, як воўк. Прыйдзі такі, як я сам!» З'явіцца двайнік гаспадара — чалавек таго ж росту, складу, у такой самай адзежы. Ён перш за ўсё патрабуе захаваць тайну спаткання: ні на яве, ні ў сне, ні бацьку, ні маці гаспадар не павінен выдаваць гэтай тайны пад страхам, што Хатнік не толькі перастане рабіць дабро, але і спаліць дом, якому перад гэтым спрыяў. Усе Хатнікі помсцяць гаспадару, які чамусьці адступіўся ад іх. За розныя абразы ад хатніх яны караюць не крыўдзіцеля, а гаспадара.
Не ў кожную хату ўвойдзе закліканы Хатнік, а толькі ў тую, якая прыйшлася яму даспадобы. Пры пераходзе гаспадароў у новае жыллё, якое чымсьці не спадабалася Хатніку, ён застаецца ў старой хаце, пакуль тая не разбурыцца. Тады Хатнік пераходзіць да новых гаспадароў, але увесь час злуецца на былых, якія кінулі яго, і помсціць ім.
Хатнік любіць, калі ў гаспадарцы ўсё падабрана ў адпаведнасці з яго асабістым густам, тады ён з асаблівай стараннасцю дапамагае гаспадару. Ён цярпець не можа шуму і сваркі, неахайнасці, бруду, абыякавасці і неакуратнасці ў рабоце. Хатнік любіць гаспадароў і гаспадынь працалюбівых, рахманых і цвярозых.
Месца жыхарства Хатніка ў доме рознае: на печы, пад печкаю. Спіць ён таксама на печы ці пад печчу, таму яго часам называюць Падпечнікам. Звычайным жа месцам знаходжання Хатніка лічыцца запечны кут, адкуль ён заходзіць у падпол, у падпечак, дзе бавіць час з мышамі і курамі. Любімае яго месца — у запечным куце. Адтуль ён назірае за сям'ёю ў час поўнага збору яе за сталом, пры прыёме гасцей, дзеля чаго ён высоўваецца над паверхняю печы па грудзі. Калі яго не запрашаюць, Хатнік спускаецца на самы ніз запечнага куга, дзе звычайна дрэмле. Устае Хатнік рана. Палохае пеўня, штурхаючы яго. Певень з перапуду лопае крыламі і крычыць — будзіць гаспадароў на працу.
Акрамя месцаў у хаце Хатнік можа туліцца ў сенцах, на гарышчы і ў клеці, калі пераважна там летняю парою знаходзіцца сям'я. Звычайна ён садзіцца на жэрдачку, на палок, на жорны ці на ўбіты ў сцяну драўляны крук.
Хатнік даволі чула ставіцца да гаспадара. Ён прадбачлівы і часта папярэджвае яго пра розныя няшчасці. Перад вялікай бядой ён плача, стогне. Апоўначы сярод усеагульнага спакою і цішыні можна чуць такія стогны — гэта сумнае прадказанне. Хатнік часта прадказвае будучыню, паведамляючы стукам у дзверы ці ў сцяну хаты.
Часам Хатнік-прадказальнік папярэджвае сямейнікаў у час сну. Ён балюча сціскае горла ці кладзе на таго, хто спіць, сваю руку. Калі рука калматая і цеплая — гэта на шчасце, дакрананне голай i халоднай рукі прадказвае бяду. З'яўленне ж Хатніка ў сваім сапраўдным выглядзе азначае смерць гаспадара.
3 Хатнікам трэба жыць у згодзе, трэба ўмець яму дагаджаць. Прагневіш яго — і ён не толькі не будзе спрыяць, але нават можа пашкодзіць у гаспадарцы. Хатнік мае стасункі з гаспадаром і сямейнымі мужчынамі, і толькі найбольш прыгожыя сямейныя жанчыны карыстаюцца нязначнай яго ўвагаю.
Калі Хатнік сыходзіцца з гаспадаром, ён дабрадзейны слуга дому. Дастаткова толькі без сведкаў выказаць уголас свае жаданні, як ён праяўляе незвычайную дзейнасць. Чысціць, мые сцены і мэблю, выконвае работы найбольш любімых ім асоб — шые, прадзе, мые, меле па начах; ён закручвае любімчыкам кучары, пляце косы, адганяе ад тых, хто спіць, насякомых. У той жа час Хатнік сцеражэ дом і дабро.
За ўсю бескарыслівую дапамогу Хатнік патрабуе ад людзей толькі пашаны і каб яны не забывалі яго ва ўрачыстыя для сям'і дні. Удзячныя гаспадары шануюць Хатніка просьбаю з'явіцца за стол (у памінальныя дні), пасцілаючы дзеля яго чыстае палатно ад парога да стала. Падобнае, але маўклівае запрашэнне робяць яны і тады, калі збіраюць гасцей на іншыя святы. Са свайго звычайнага кутка Хатнік вылазіць толькі на Дзяды для ўдзелу ў агульнай вячэры. Яму выказваюць асаблівую пашану: дарога да стала высцілаецца белым палатном, стравы прапануюцца самыя лепшыя, пераважна малако.
Часцей за ўсё Хатнік прымае чалавечы выгляд; тады ён — тоўсты, сярэдняга росту мужчына з напалову сівою лапацістаю барадою, з прыгожым, дабрадушным тварам, блакітнымі адкрытымі вачыма. Валасы на галаве раскудлачаны, спускаюцца на лоб, за выключэннем часткі твару вакол вачэй і носа. Усё цела, нават далоні і падэшвы пакрыты, нібы пушком, мяккаю поўсцю. Зусім чалавечыя пазногці яго даўгаватыя і нейкія асабліва халодныя, што адчуваецца, калі Хатнік гладзіць. Часам ён зусім старэнькі, а ростам з пяцігадовае дзіця, са зморшчаным тварам, белаю як снег барадою, сіва-жоўтымі валасамі на галаве, з фасфарычным бляскам вачэй, ад якіх ідуць у бакі палосы святла.
Ёсць рэдкія дамы і сем'і, дзе Хатнік часта і падоўгу ўтрымлівае прыняты чалавечы выгляд. Тады, у залежнасці ад пары года і надвор'я, ён носіць то цёплую, то лёгкую адзежу. Але і летам, і зімою ён ходзіць босы, без шапкі, надзявае яе толькі перад смерцю гаспадара.
Калі па смерці гаспадара ў доме застаецца варты пераемнік, Хатнік не перастане спрыяць да таго часу, пакуль да яго будуць захоўвацца пачатыя адносіны. Калі ж у кіраванне домам уступіла жанчына і яно зацягваецца, Хатнік аслабляе сваю спрыяльную дзейнасць, а нярэдка і зусім спыняе яе, застаючыся толькі сведкам заняпаду былога дабрабьпу.
У Хатніка толькі адна жонка. Пасля смерці яе ён можа ажаніцца да чатырох разоў, але не на сваячках — інакш ён абавязаны пакінуць хатнюю службу і стаць, напрыклад, Лесавіком, Вадзяніком, Балотнікам. Ад сваей жонкі Хатнік мае сыноў і дачок. Дасягнуўшы ўзросту, сыны звычайна становяцца Хатнікамі новых пабудаваных дамоў; дочкі ж выдаюцца замуж за Хатнікаў, хоць некаторыя з іх застаюцца ў дзеўках назаўсёды. Хатнікі спраўляюць вяселлі сваіх дзяцей у залежнасці ад дастатку ў доме, дзе жывуць, — то багата, то сціпла.
Хатнікі нас бачаць, а мы іх — не. Нябачна для людзей, у чалавечым жытле вядуць Хатнікі свае існаванне, п'юць, ядуць, смуткуюць і радуюцца, нараджаюцца і паміраюць. Час харчавання, сну і работы Хатнікі размяркоўваюць у адпаведнасці з прынятым у доме распарадкам.
Паколькі Хатнік вельмі капрызны, то цяжка растлумачыць прычыну яго сімпатый і антыпатый. Калі хто з членаў сям'і не палюбіцца Хатніку, то Хатнік наганяе на яго сум, панурасць. Нелюбімец захворвае, сохне і, нарэшце, памірае, паколькі быў нежаданы.
У кожным доме, у кожным падпечку хаты можа жыць толькі адзін Хатнік. Хатнік-чужак часта паяўляецца ў дварах, гумнах, пунях і іншых сядзібных пабудовах у выглядзе кошкі ці іншай жывёліны. Ён шкодзіпь гаспадару і гаспадарцы, вядзе барацьбу са свойскім Хатнікам. Часам пад уздзеяннем Хатніка-чужака здараюцца хваробы людзей і скаціны і розныя няшчасці.
Хатнікі, як і людзі, бывае, сварацца і б'юцца. Небяспечна ўмешвацца ў бойку Хатнікаў, асабліва калі гаспадар памылкова прыме бок чужака: гэта можа выклікаць гнеў свайго Хатніка. Барацьба Хатнікаў заканчваецца тым, што або пераможаны чужы Хатнік пакідае дом, або чужак, выжыўшы мясцовага Хатніка, пасяляецца на яго месцы.
Прыблудны Хатнік не надта клапоціцца пра двор, дзе часцей за ўсё ён пераварочвае ўсё дагары нагамі. А напалоханы непарадкамі ў хаце селянін звычайна не адважваецца аб'явіць адкрытую вайну прыблуднаму Хатніку, баючыся розных непрыемных выпадковасцяў хваробы ці нават смерці. Ён звяртаецца за парадаю і непасрэднаю дапамогаю да чараўніка, якому вядомыя тайны быцця Хатнікаў, Лесавікоў, Палевікоў і Вадзянікоў, які добра разумее іх узаемныя адносіны і адносіны гэтых Духаў з людзьмі.
Крыніца: http://mifijslavyan.ru/stories4/53.htm
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!

Error running style: S2TIMEOUT: Timeout: 4, URL: galinaartemenko.livejournal.com/ at /home/lj/src/s2/S2.pm line 531.