?

Log in

No account? Create an account

Папярэдні запіс | Наступны запіс

МУЗЫ

МУЗЫ (грэч. Μοῦσα - думаючыя) - у старажытнагрэцкай міфалогіі [1] дочкі бога Зеўса і тытаніды Мнемасіны, якія жывуць на Парнасе багіні - заступніцы навук, паэзіі і мастацтваў. Згаданы ў "Іліядзе" і "Адысею" (XXIV 60, сказана, што іх дзевяць). Большасць заве іх дочкамі Зеўса і Мнемасіны [2] (або дочкамі Гармоніі [3]). (Матэрыял з Вікіпедыі)

Чым бы чалавек не займаўся яму заўсёды трэба натхненне, муза.... , і кожная з іх нясе і захоўвае натхненне для розных людзей.

ПАЛІГІМНІЯ - муза пантамімы.Малявалася ў выглядзе дзяўчыны захутанай у покрыва ў задуменнай позе, з летуценным тварам і са скруткам у руцэ.з галавой, пакрытай покрывам.
ЦЕРПСІХОРА - муза танца і харавога спеву. Церпсіхора малявалася ў выглядзе маладой жанчыны ў позе танцоркі, з усмешкай на твары. На галаве ў яе быў вянок, у адной руцэ яна трымала ліру, а ў другой плектр. Яна - " атрымліваючая асалоду ад карагодаў".
ЭРАТО - муза любоўнай, эратычнай паэзіі. Малявалася з кіфарай у руцэ.
ЭЎЦЕРПА - муза лірычнай паэзіі, якая малявалася з падвойнай флейтай.
ТАЛІЯ - муза камедыі. Талія маляваўся ў выглядзе юнай дзяўчыны ў лёгкай адзежы, з камічнай маскай у левай руцэ.
МЕЛЬПАМЕНА - муза трагедыі. Мельпамена малявалася высокай жанчынай, з павязкай (строфіем) на галаве, у тэатральнай мантыі, стаячай на котурнах, з трагічнай маскай у адной і з мячом ці булавой у другой руцэ.
УРАНІЯ - муза астраноміі, якая малявалася з нябесным глобусам у руках.
КЛІЁ - муза гісторыі. Кліё малявалася з грыфелем і папірусным скруткам ці са скрыначкай для скруткаў.
КАЛІЁПА - муза эпічнай паэзіі і навукі.
Падрыхтавала: Княжына Вольга
Крыніца: http://www.liveinternet.ru/users/contes_de_fee/post106584908/

МУЗЫ

МУЗЫ - прыгожыя багіні старажытнагрэцкай міфалогіі, якія заступаюцца за навукі і мастацтва. Яны даўно "жывуць" побач з намі, але звычайна мы ўспамінаем з іх толькі дзвюх-трох. Мабыць, найболей часта гучыць імя Мельпамены, калі гаворка заходзіць пра тэатр. Усяго ж муз дзевяць.
Музы не былі пустэльніцамі і вялі даволі бурнае жыццё, напоўненае любоўнымі раманамі з багамі і нават са смяротнымі. Сяго-таго з іх дзяцей мы таксама часамі ўспамінаем, напрыклад, Арфея ці Гіменэя.
Жылі музы на гары Парнасе, але на зямлі кожная муза мела свой храм, якія зваліся мусейёнамі. Вось адкуль адбыўся наш сучасны "музей".
У апісаннях розных старажытнагрэцкіх аўтараў, асабліва, калі справа дакранаецца любоўных прыгод муз, нямала супярэчнасцяў. Таму прывяду версіі, якія сустракаюцца часцей за ўсё. Толькі ў адным практычна ўсе аўтары сыходзяцца - усе дзевяць муз дочкі Зеўса і багіні памяці Мнемасіны.

КАЛІЁПА (Краснарэчывая) - муза гераічнага эпасу. Звычайна малявалася са скруткам папірусу ці дыпціхам (адмысловай дошчачкай для пісання) у руках. Ад звяза з Апалонам нарадзіла Арфея і Ліна. Калі Арфей нам добра вядомы, то Лін, як той казаў, не на слыхам, хоць ён быў найвялікім знаўцам музыкі, выдатным спеваком і настаўнікам Геракла, які па версіі некалькіх аўтараў даводзіўся яму родным братам.

КЛІЁ (Ухваляючая) - муза гісторыі. Малявалася практычна гэтак жа, як і Каліёпа, толькі замест дыпціха часам трымала ў руцэ футарал для скруткаў. Ад Піера мела сына Гіякінфа (Гіяцынта) - юнака чароўнай прыгажосці, які стаў умілаваным Апалона і Зефіра. Калі Гіяцынт загінуў ад спартовага дыска, накіраванага яму ў галаву раўнівым Зефірам, Апалон з яго крыві вырасціў кветку.

УРАНІЯ (Нябесная) - муза астраноміі. Малявалася з зорнай картай (нябесным глобусам) і роглем у руках. Ад Апалона нарадзіла Гіменэя - бажаство шлюбу. Аповяды пра Гіменэя вельмі супярэчлівыя: ён круціць раманы з рознымі міфічнымі тварамі, ратуе дзяўчат ад піратаў, а калі вырашае пасталець, памірае ў дзень вяселля з-за нуды пра сыходзячыя юнацкасць і прыгажосць.

ЭЎЦЕРПА (Прыгожаусалодваючая) - муза лірычнай (элегічнай) паэзіі і музыкі. Звычайна малявалася з падвойнай флейтай ці лірай у руках. Ад рачнога бога Стрымана нарадзіла Рэса, які стаў царом Фракіі і загінуў пры абароне Троі. Звычайна яго забойцам завуць Адысея ці Дыямеда.

ЭРАТО (Прыемная) - муза любоўнай паэзіі. Звычайна малявалася з кіфарай у руках. Ад звяза з Малам (Г.А.: цікава, бо ў драўлянаў быў дынастычны род Малаў) нарадзіла Клеафему. Усё, на каго яна кідала погляд (па другой версіі - каго навучала), станавіліся жаданымі для процілеглай паловы і атрымлівалі здольнасць горача кахаць.

ЦЕРПСІХОРА (Асалоднатанцуючая) - муза танцаў і харавога спеву. Малявалася ў некалькіх варыянтах: усмешлівая маладая жанчына з вянком на галаве, якая выконвае танец; жанчына, што грае на ліры ці трымаючая ў руках ліру і плектр (своеасаблівы медыятар). Ад бога ракі Ахелоя нарадзіла сірэн.

МЕЛЬПАМЕНА ( Скачушчая) - муза трагедыі. Звычайна малявалася з некалькімі адмысловымі атрыбутамі: у тэатральнай мантыі, з павязкай і вянком з лісця вінаграда ці плюшча на галаве, з трагічнай маскай у адной руцэ і булавой ці мячом у другой. Як і Церпсіхора, была маці сірэн ад Ахелоя.

ТАЛІЯ (Квітнеючая) - муза камедыі і лёгкай, іранічнай паэзіі. Малявалася з вянком з лісця вінаграда ці плюшча на галаве і камічнай маскай у руках. Шчэдралюбны Зеўс зманам узяў яе ў жонкі. Баючыся рэўнасці Геры, якая жадала валодаць каханнем Зеўса непадзельна, Талія схавалася ў нетрах зямлі, дзе ў яе нарадзіліся дэманічныя істоты - палікі, якія маглі ператварацца ў лячэбныя крыніцы. Калісьці палікі лічыліся заступнікамі здароўя, земляробства і мараплаўства.

ПАЛІГІМНІЯ (Шматспяваючая) - муза ўрачыстых гімнаў, красамоўства і пантамімы. Малявалася захутанай у плашч, часам са скруткам у руках. Дзякуючы сталай задуменнасці (павінна была памятаць усе гімны ў гонар багоў), часу на раманы ў яе не заставалася, таму звестак пра дзяцей няма. Ужо шмат стагоддзяў музы натхняюць людзей на творчасць. Так скажам жа ім за гэта дзякуй.
Крыніца: http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-18125/
(Матэрыял пададзены ў асветніцкіх мэтах, так як кожны з нас чуў пра музаў).

МАРЦАНА

Багіня смерці ўсіх жывых істот, акрамя чалавека: яе ахвяры дастаўляюць людзям багатыя плады палявання, рыбалкі і звералоўства.

МАРЭНА

Увасабленне смерці. На пачатку земляробчага сезона, на Радаўніцу (“Вялікдзень мёртвых”), прыбіралі за бабу куль саломы, які тапілі ў першай за вёскаю лужыне. Гэта азначала “тапіць М.” – смерць, якая разам з маразамі панавала ўсю зіму над зямлёю і людзьмі. На змену М. прыходзіць дачка Лады, Лёля. З гэтымі міфалагічнымі постацямі звязаны народныя ўяўленні пра адпаведныя поры года, пра адраджэнне пладаносных сілаў зямлі і пра перамогу жыцця над смерцю. Дзеяннем, аналагічным патапленню М., можна лічыць абрадавае пахаванне ці спальванне лялькі на Масленіцу. Гл. таксама: Купала, Мажана, Мара
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary?alpha=&authenticity_token=7ac738a48b166025e45f6b2c67b725bd415bc85e&page=1

МАРЭЎНА

30 чэрвеня дзень Марэўны. Апошні чэрвеньскі дзень – дзень Марэўны. Ні смецця, ні чаго іншага ў гэты дзень з хаты не выносяць, у пазыку з хаты нічога не даюць. Вабіць у гэты дзень, затлумляе. А сонца ў небе стаіць - не зварухнецца. Быццам упёрлася ў неба, у саму верхавіну яго. І вакол сонца - туман шызы, угарны.

МАЦІЦА

Згадваецца ў замовах.

Замова калі сышоў муж ці каханы

Калі ваш муж ці каханы чалавек сышоў ад вас, але ў хаце засталіся яго рэчы, трэба зрабіць наступнае: вазьміце яго рэч, перахрысціцеся, пакладзіце яе пад матрац ложка, на якім ён раней з вамі спаў, а пасля паўночы чытайце замову ў пасцелі:
"С целесаў вешч ўзяла, на 7 дней с глаз убрала, пад матрац палажыла, ведуна памоч прасіла. Маціца, перавярнісь, раб Божы (імя), дамой вярнісь. Амінь".
Не чапайце рэч на працягу 7 дзён, і ўвесь тыдзень чытайце замову, у кожную поўнач.

МАЦІ ЖРЭБІЯ.

“И нача къняжити Володимер в Кыеве един. И постави кумиры на хълме въне двора теремьнаго: Перуна древяна, а главу его сьребряну, а ус злат, и Хърса, и Дажъбога, и Стрибога, и Съмаръгла, и Мокошъ». В «Слове об идолах» мы читаем: «...тем же богам требу кладуть и творять и словеньскый язык: вилам и Мокошьи диве, Перуну, Хърсу...».
(Повесть Временных Лет)
Вялікі славяніст Б.А. Рыбакоў характарызаваў Вялікую Багіню славян так:
«Макошь — женское божество, оно является одним из наиболее загадочных и противоречивых. Упоминания этой богини встречаются во многих источниках, но они отрывочны и кратки. Мы даже не можем ответить на вопрос о географическом диапазоне ее культа...». «Все говорит за то, что Макошь (задолго до того, как она стала лишь покровительницей женских работ) была очень важной богиней праславянского пантеона...»
І далей: «в поучениях против язычества 12 — 14 вв. мы видим определенную систему в перечнях языческих богов. Макошь иногда примыкает к списку летописных богов (Перун, Хорс и др.), но чаще всего ее имя оказывается в соседстве с вилами-русалками и собакой Симарглом, что составляет определенный комплекс аграрно-магических представлений, так как Симаргл был связан с семенами и всходами, а русалки — с орошением полей туманом (росой) и дождем. Надо полагать, что соседство имен в текстах поучений не случайно, а вполне осмысленно. Наиболее устойчиво соседство Макоши с вилами-русалками. Однако уравнивать богиню с ними нельзя, так как Макошь всегда пишется в единственном числе, а вилы всегда во множественном, подобно тому, как с одним Родом связаны несколько рожениц».
Старажытная Маці, Макоша старэй самога Тварэння. Яна не прыналежыць да ўласна ствараючага пантэона славян, хоць і ўваходзіць у іх вялікую Энеяду. Разам з Вялесам, Макоша дапаўняе Седзьміцу Творцаў, ураўнаважваючы яе. Выяўляючы датворчы прынцып Пасіўнасці, Макоша адпавядае Іманентнаму Абліччу Абсалюту, Усявышняга, складаючы ў першы момант тварэння Бінерную адпаведнасць Роду-Ўсетрымацелю.
У далейшым развіцці Тварэння Вялікая Маці выяўляецца ў сваёй выяве, як Лада-Маці, але Макоша пры гэтым застаецца тым непахісным падмуркам, на якім будуецца сусветны працэс. Лада ўспрымалася як Уладарка свету, Макоша ж як увасабленне жаночага пачатку ў светабудове. Макоша - адзінае жаночае бажаство, чый ідал у Кіеве стаяў на вяршыні ўзгорка побач з кумірамі Пяруна, Вялеса і іншых багоў славянскай Седзьміцы.
Вялікай Праявай Макошы з'яўляецца Маці-Сыра-Зямля, Прабагіня Светабудовы, якая змяшчае патэнцыі ўсяго, закладзенага ў Яе Ўлонне Родам.

Макошу прылічаюць да агульнаславянскіх бажаствоў (імя гэтае сустракаецца не толькі ва ўсходніх, але і ў заходніх і паўднёвых славян). Улічваючы глыбокую індаеўрапейскую старажытнасць слова Ма (маці), звычайна тлумачаць Імя "Ма-коша" як "Маці шчаслівага жрэбія",а саму Багіню лічаць багіняй поспеху, лёсу. Слова "кош" пазначала не гэтулькі лёс, колькі ўраджай, гэта значыць заканамерны вынік падзеі. Імя Багіні літаральна перакладаецца як "маці напоўненага кошыка", маці ўраджая, маці багацця. Таму Макоша - не гэтулькі Багіня Поспеху, колькі Ўладарка Плыні Сусветнага струменя, прычынна-следчых сувязяў. У гэтым сэнсе Макоша - Вялікая Маці, Нябесны Закон, які выяўляецца ў прынцыпе Праві.

Акрамя таго, імя Багіні мае дачыненне да вады і прадзіва - больш архаічнае імя - Макос, складаецца з вытворнага паняцця "мокрая" (сырая), магчыма і сувязь з праславянскім "mokos" = "прадзенне". Такім чынам, Багіня злучана не толькі з Зямлёй, але і з Вадой - галоўнымі пасіўнымі жыццё-падаючымі стыхіямі. Адгэтуль і вядомы звычай чэхаў маліцца і прыносіць ахвяру Макошы падчас засухі.
Відавочная і сувязь імя Макошы з паняццем Верха (аднакарэннае слова "верхавіна").

Макоша - дух, жыццё Сусветнага дрэва, сусветнага ясеня, сусветнай хвоі ці сусветнай бярозы (у розных славянскіх плямёнаў). Іконаграфічна Макошу так нярэдка і ўяўляюць - высокай жанчынай з узнятымі рукамі, з якіх спадаюць уніз шырокія рукавы. Такая постаць сімвалізуе сусветнае дрэва: цела - ствол, рукі і пальцы - крону.
Як Уладарка струменя жыцця, Макоша яшчэ і гаспадыня часу, таму яе асацыююць з Месяцам - лічыльнікам часу старажытных. Характэрны жаночы рагаты галаўны ўбор насілі яшчэ ў 19-ым веку на народных святах. Згадана ў летапісах і шматлікіх павучаннях супраць паганства.
Ва ўладзе Макошы сама з'ява жыцця, сіла росту раслін, жыццёвая сіла крыві жывёл. Яна стаіць ў пачатку жыцця на Зямлі. Яе прысутнасць абавязкова і непазбежна пры нараджэнні ўсіх жывых істот. Менавіта Яна пасылае з нябёсаў на Зямлю душы людзей, калі нараджаюцца дзеці.

Менавіта таму славяне ўяўляюць Макошу багіняй, прадучай нітку лёсу, прычым лёс тут разумеецца максімальна шырока. Рог багацця ў руках малюнкаў Макошы таксама нагадвае пра Яе струменьваючае быццё сутнасці. Уласна багіні лёсу - Доля і Нядоля (Срэча і Несрэча, Жыва і Марэна) - з'яўляюцца толькі найнізкай праявай Усёабдымнага прынцыпу Макошы. Макоша - Багіня, якая пралівае на людзей сваю адмысловую Сілу - сілу дзеяць свой лёс. Дзякуючы гэтай Багіні на Русі існуе паняцце "невядомага лёсу" бо ўсе ніткі Лёсаў у руках у Макошы (Воля якой вядома толькі Роду). Макоша, увасабляючы Лёс, разумеецца як "сляпая", "цёмная", безасабовая справядлівасць, "не зацікаўленая ў якім-небудзь прыватным быцці і якая спяшаецца растварыць яго ва ўсеагульным, ажыццяўляючы "адплату". Бязлітасная, разважлівая Макоша нават да багоў.

Быўшы Прамаці ўсіх багінь, Макоша, вядома, з'яўляецца не толькі Крыніцай Жыцця, але і Багіняй смерці, і ў гэтай выяве яна бінерна адпавядае Вялесу - захавальніку Брамы, выяўляючыся як Ясунь - багіня Пераходу. Нездарма Вялеса часам звалі Макос, Макош, а Капішча Макошы, якое знаходзілася ў Ноўгарадзе малявала Багіню з каровінай галавой.
Святая жывёла Макошы - каза. Знакам гэтай багіні з'яўляецца прадзіва, клубок поўсці, верацяно, іх і прыносілі на Яе капішча. Капі (малюнкі) Макошы маглі быць выраблены з "жаночых парод дрэва", у першую чаргу - з асіны. Кап Макошы часцяком магла быць таксама рагатая ці мець у руках рог багацця. Слугі Макошы - павукі, таму лічыцца добрай прыметай калі ў твар прыляціць павуцінне. Таксама з Макошаю злучаюць засцярог-вяровачку, завязываемую на правае запясце. Макошу-праллю клічуць Пятніцай, па імі дня, ёй прысвечанага. У гэты дзень прасці забаронена, бо ў гэты дзень пралляй працуе сама багіня. У іншыя дні яна дапамагае праллям і майстрыхам. Выява Макошы злілася ў народным успрыманні з выявай Пятніцы, якой прыносілі ахвяру, кідаючы прадзіва ці кудзеля ў студню. Адгэтуль адбылася назва адпаведнага абраду - "макрыда".
Звароты да Макошы адбываюцца ўвесну і ўвосень, і з'яўляюцца земляробчымі святамі, паколькі Макоша паказала людзям, як апрацоўваць траву і як выклікаць яе рост. Два тыдні, прысвечаныя Макошы, у наш час завуцца "бабіным летам".
Крыніца: http://www.enmerkar.com/magus-way/mat-zhrebiya

МАЎКІ

МАЎКІ (наўкі, меўкі) - ва ўсходнеславянскай міфалогіі злыя духі, часта смяротныя. Па ўкраінскіх павер'ях, у мавак ператвараюцца памерлыя да вадахрышча дзеці: імя маўка ўтворана ад "наў" (наўка), што азначае ўвасабленне смерці. Маўкі без целаў і не адлюстроўваюцца ў вадзе, не маюць ценю, спіны ў іх няма, таму бачныя ўсе вантробы. Маўкі і русалкі не адно і тое ж, яны маюць шмат адрозненняў.

МАЎКІ

МАЎКІ - адна з разнавіднасцяў Русалак. Па ўкраінскіх павер'ях у Мавак ператвараюцца памерлыя да вадахрышча дзеці. Імя Маўкі (часам Наўкі), утворана ад паняцця Наў. Маўкі маюць чалавечае цела, а спіны ў іх няма, таму бачныя ўсе вантробы. Моляць падарожных, ахрысціць іх, плачуць. Калі яны яшчэ сярдуюць на жывых, то спрабуюць прывабіць іх у скалы, бурныя воды ракі.

МАЎКІ

МАЎКІ - (слав.міф) від русалак. Асабліва любяць пры поўным месяцы з'яўляцца. Распярэзваюцца так што не ставяць ні ва што ні ахавальны часнык, ні траву палын. І праз жалезны ланцуг не пабаяцца перасягнуць. Маўкі плёскаюцца ў рацэ, а потым вылазяць на бераг чэшуць свае зялёныя кучары, а падарожнікаў просяць пазычыць ім для гэтай справы свой грабеньчык. Калі даць яго нахабным і мокрым дзеўкам, яны расчэшуцца і вярнуцца ў раку з мірам, а грэбень прыйдзецца выкінуць, інакш потым аблысееш. Калі ж не даць, то маўкі замучаюць да смерці.
Наогул маўкі прыгожыя, такія прыгожыя якімі зроду пры жыцці не былі. Некаторыя страхалюдзіны як раз для гэтага і топяцца. Толькі прыгажосць гэта падманная. Павернецца да цябе спіной маўка, і ўбачыш пазелянелыя без паветра лёгкія, небіткае сэрца, сапрэўшыя кішкі - такая гадасць! Знаходлівы хлопец, праўда, можа аджартавацца ад мавак, толькі на гэта ўся надзея.
Назва адбылася ад стараславянскага "наў" - мярцвяк.
Маўкамі становяцца малалетнія дзеці, якія памерлі без вадахрышча ці задушаныя маці, мёртванароджаныя. Таксама маўкай можа стаць дзіця, якое памёрла на Русальным тыдні. Лічацца што такіх дзяцей забіраюць русалкі, выносяць іх да сябе ў воды, дзе ператвараюць іх у мавак.
Іх уяўляюць у выглядзе дзяцей ці дзевак з доўгімі валасамі, у белых кашулях. Асаблівасцю вонкавага выгляду Мавак з'яўляецца адсутнасць скурнага покрыва на спіне, у выніку чаго ззаду ў іх можна было бачыць усе вантробы. Па гэтым чынніку іх таксама завуць "не меўшыя спіны".
На Русальным тыдні бегаюць па палях і напяваюць "Мэне маці парадыла, нехрэшчэну схараныла!".
Па ўяўленнях славінцаў, Маўкі лётаюць па паветры ў выглядзе вялікіх чорных птушак з вялікай дзюбай і кіпцюрамі, якімі яны задзіраюць людзей да смерці.
Калі на іх пырснуць вадой і сказаць "Хрышчу цябе ў імя Айца, Сына і Святога Духа", яны звяртаюцца ў анёлаў і аказваюць свайму дабрадзею вялікія паслугі. Гэта можа адбыцца толькі ў плыні сямі гадоў, пасля таго, як дзіця ператварылася ў маўку. Калі ж у плыні сямі гадоў маўку ніхто не пахрысціць, то яна назаўжды застаецца маўкай.

Крыніца: http://www.danvich.com/mavki.php

МАЎКІ

Л.Н.Вінаградава
МАЎКІ - персанажы ўкраінскай дэманалогіі, якія адбываюцца з душ памерлых (пар. укр. дыялектныя назвы Мавак - наўкі, няўкі, мертвушкі, якія ўзыходзяць да старажытнаслав. наў - памерлы). Па цэлым шэрагу прыкмет Маўкі збліжаюцца з русалкамі. Паводле народных уяўленняў, маўкамі станавіліся малалетнія дзеці: мёртванароджаныя, або памерлыя на Русальным тыдню, або тыя немаўляты, якіх не паспелі ахрысціць перад смерцю; радзей лічылася, што імі маглі стаць дзеці, праклятыя бацькамі ці выкрадзеныя чарцямі.
У заходніх раёнах Украіны распавядалі, што Маўкі з'яўляліся ў выглядзе начных птушак ці птушанят, якія выдаюць жаласны піск; у перыяд Зялёных святак (духаўска-траецкі цыкл свят) іх можна было бачыць на палях, скрыжаваннях дарог ці ў лесе ў выяве малых дзяцей у белым; яны пераследвалі людзей і прасілі, каб тыя іх ахрысцілі. Калі выпадковы прахожы чуў скаргі Мавак, якія спявалі: "Мэне маты нарадзіла, нехрэшчэну паклала" , то павінен быў сказаць: "Іван ды Мар'я! Хрэшчаю цябе ў імя Айца і Сына і Святога Духу!". З гэтага моманту блукаючая душа магла патрапіць на "той свет"; калі ж на працягу сямі гадоў ніхто з людзей яе так і не "ахрысціць", то памерўшае немаўля ператваралася ў шкоднаснага духа - Маўку ці русалку (пар. мясцовая назва гэтых персанажаў маўкі-сямігодкі).
Асаблівасцю вонкавага выгляду Мавак (у адрозненне ад русалак) лічылася адсутнасць скурнага покрыва на спіне, у выніку чаго ззаду ў іх можна было бачыць усе вантробы. Па гуцульскіх павер'ях, на зіму Маўкі знікаюць з зямлі (жывуць у горных пячорах і ямах), а з'яўляюцца сярод людзей увесну і ўлетку, бегаюць групамі, зграйкамі па лясах і паланінам, саджаюць ці збіраюць кветкі, купаюцца ў рэках і азёрах, водзяць карагоды, любяць музыку і танцы. Там, дзе яны гулялі і скакалі, трава расце гусцей і зеляней. Аднак людзі лічылі іх небяспечнымі і шкоднаснымі духамі: Маўкі маглі збіць падарожніка з дарогі і завесці яго ў глухмень; заказытаць да смерці; адарваць чалавеку галаву ці наслаць на яго хваробы. У некаторых гуцульскіх сёлах верылі, што Маўкі пранікаюць па начах у хату і смокчуць грудзі спячых людзей (і мужчын, і жанчын), і тады тыя пачынаюць хварэць, чэзнуць і ўрэшце паміраюць. Абаронай ад Мавак (як і ад русалак) служаць, па народных вераваннях, часнык, хрэн і палын.
У тых месцах, дзе Маўкі збліжаюцца з русалкамі і ўяўляюцца ў абліччы маладых прыгожых дзяўчат (укр. Прыкарпацьце, Валынь), папулярныя аповяды пра тое, што Маўкі завабліваюць хлопцаў і ўступаюць з імі ў любоўную сувязь, або зачараваны Маўкамі хлопец сам высочвае яе ў лесе поруч возера, крадзе яе адзежу і змушае выйсці за яго замуж; аднак такі шлюб не бывае шчаслівым: Маўка знікае, а зачараваны ёю муж гіне ад нуды. У адной з гуцульскіх былічак, "няўка" наведвае аўчара, які пасвіць статак на паланіне, жыве з ім як жонка, а па начах высмоктвае з яго кроў, у выніку чаго ён гіне. Пар. таксама Наві.
Літ.:
Зеленин Д.К. Очерки русской мифологии: Умершие неестественной смертью и русалки. М., 1995. С. 70-71, 147, 151, 164;
Гнатюк В.М. Остатки передхристиянського релігійного світогляду наших предків // Українці: Народні вірування, повір'я, демонологія. Київ, 1991. С. 394-395;
Воропай О. Звичай нашого народу: Етнографічний нарис. Київ, 1991. Т. 2. С. 167-171

МАЎКА

Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі

МАЎКІ (НАЎКІ) - славянскія міфічныя істоты, маюць шмат падабенстваў з русалкамі; ва ўкраінцаў - маўкі, майкі, нейкі, у балгараў – навякі ці навы, у славінцаў маў’е, наў’е, моў’е.
Назва адбылася ад стараславянскага "маў" - мярцвяк.
Маўкамі становяцца малалетнія дзеці, якія памерлі без вадахрышча ці задушаныя маці, мёртванароджаныя. Таксама маўкай можа стаць дзіця, якое памёрла на Русальным тыдні. Лічацца, што такіх дзяцей забіраюць русалкі, выносяць іх да сябе ў воды, дзе ператвараюць іх у мавак. Павер'е позняе, хрысціянізаванай Русі.
Іх уяўляюць у выглядзе дзяцей ці дзевак з доўгімі валасамі, у белых кашулях. Асаблівасцю вонкавага выгляду мавак з'яўляецца адсутнасць скурнага покрыва на спіне, у выніку чаго ззаду ў іх можна было бачыць усе вантробы. Па гэтым чынніку іх таксама завуць "не меўшыя спіны".
Яны хаваюцца ў лясах, на палях, у рэках і азёрах, часта збліжаюцца з русалкамі і помсцяць людзям, за тое, што дапусцілі іх раннюю смерць, збіваючы падарожнікаў з дарогі, заводзячы ў балоты і забіваючы, могуць заказытаць да смерці. Гэтак жа, як і русалкі, часта завабліваюць да сябе мужчын і забіваюць іх. Часта просяць падарожнікаў даць ім грабеньчык. Калі грабеньчык атрымліваюць, то расчэсваюцца і сыходзяць, інакш могуць загубіць.
На Русальным тыдні бегаюць па палях і напяваюць - "Мяне маці нарадзіла, нехрышчонай пахавала!" - укр. "Мэне маты спарадзіла, нехрэшчэну схавала!".
Па ўяўленнях славінцаў, Маўкі лётаюць па паветры ў выглядзе вялікіх чорных птушак з вялікай дзюбай і кіпцюрамі, якімі яны задзіраюць людзей да смерці.
Калі на іх пырснуць вадой і сказаць "Хрышчу цябе ў імя Айца, Сына і Святога Духа", яны звяртаюцца ў анёлаў і аказваюць свайму дабрадзею вялікія паслугі. Гэта можа адбыцца толькі на працягу сямі гадоў, пасля таго, як дзіця ператварылася ў маўку. Калі ж на працягу сямі гадоў маўку ніхто не пахрысціць, то яна назаўжды застаецца маўкай.
Абаронай ад мавак па народных павер'ях служыць часнык, хрэн і палын.

Маўкі у мастацтве

У А. Н. Талстога ёсць верш азагалоўлены "Мавка":
Хай нябожчык мірна спіць;
Пусть покойник мирно спит;
Есть монаху тихий скит;
Птице нужен сок плода,
Древу — ветер да вода.
Я ж гляжу на дно ручья,
Я пою — и я ничья..
Что мне ветер!
Я быстрей!
Рот мой ягоды алей!
День уйдет, а ночь глуха,
Жду я песни пастуха!
Ты, пастух, играй в трубу,
Ты найди свою судьбу,
В сизых травах у ручья.
Я лежу — и я ничья.
- Маўка - галоўны персанаж твора Лесі Украінкі "Лісова Пісня".
- Апошні радок "Перевертеня" (паліндрома) Веліміра Хлебнікава: «И к вам и трём смерти мавки».
Літаратура
• Hanu š Machal, «Nakres slovanskeho Bajeslovi» (Прага, 1891, стр. 119—121);
• Чубинский, «Труды» (I, 206); Афанасьев,
• «Поэтич. воззрения» (III, 241); Матов, «Верзиулово коло» (1895).

МАЎКІ

МАЎКІ (грэчухі, малкі, майкі) - тоесныя русалкам; парода русалак-дзяцей; народная фантазія ўяўляе іх у выглядзе дзяўчынак-сямігодак з русымі, кучаравымі валасамі, у белых кашулях, без пояса. Жывуць на горных вяршынях. Як дзевы дажджавых крыніц маўкі носяцца над нівамі і палямі, і з аднаго боку, поячы іх вільгаццю, даюць багаты ўраджай, а з другога, пасылаючы няўчасныя ліўні і буры, пашкоджваюць спеючае жніво. У Маларосіі распавядаюць, што яны штогод прыходзяць на зямлю ў той час, калі хлеб пачынае каласаваць і можа служыць ім надзейным сховішчам. Завуць іх і грэчухамі - ад грэчкі, у якой яны любяць хавацца. Маўкі імкнуцца помсціць жывым людзям за тое, што дапусцілі іх памерці нехрышчонымі і пазбавілі нябеснага царства. У летні час яны плаваюць у начныя гадзіны на паверхні рэк, крыніц і азёр і плёскаюцца вадою, а на Русальным тыдні бегаюць па палях і нівам з сумным воклічам: "мэне маці парадыла, нехрэшчэну схараныла!" У гуцулаў майкі - прыгожыя, .стройныя і жвавыя, носяць тонкія, празрыстыя сукенкі і прыбіраюць свае доўгія, распушчаныя па плячах косы вясновымі кветкамі. Яны клапоцяцца пра дабрабыт палёў і статкаў, і як толькі растануць снягі - з'яўляюцца ў горы і даліны, засяваюць травы і даруюць ураджай. Яны крадуць па начах лён, прадуць кудзелі, ткуць і беляць палотны, і ўюць вянкі.

Крыніца: http://www.danvich.com/mavki.php
free counters

Счетчик посещений Counter.CO.KZ - бесплатный счетчик на любой вкус!