Галіна Арцёменка (galinaartemenko) wrote,
Галіна Арцёменка
galinaartemenko

Алабуш, Алаўскі, Алдакоўскі, Аладоўскі

Алабуш, Алаўскі, Алдакоўскі, Аладоўскі

АЛА
(рака)
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
АЛА — рака ў Магілёўскай і Гомельскай абласьцях Беларусі, левы прыток Бярэзіна (басэйн Дняпра). Даўжыня 100 км. Плошча вадазбору 1230 км². Сярэднярочны расход вады ў вусьці 5,9 м³/с. Агульнае падзеньне 40 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.
Асноўныя прытокі
• Праваруч: Рылейка, Беліца, ручай Любіца
• Леваруч: Вялікая Вязанка
На рацэ
• Месты: Кіраўск
• Зоны адпачынку: санаторы СВК «Рассвет» імя К. П. Арлоўскага
• Прыродаахоўныя зоны: Ляндшафтавы заказьнік Выдрыца (у нізоўі)
Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 1,2 км на захад ад вёскі Віленка |Кіраўскага раёну, цячэ па Бабруйскім і Жлобінскім раёнах, вусьце за 2 км на поўнач ад вёсцы Чыркавічы Сьветлагорскага раёну. Высокая плынь на Цэнтральнабярэзінскай раўніне, нізкая — на Прыдняпроўскай нізіне. У нізкай плыні ад Алы адыходзіць рака Выдрыца. Найвышэйшы ўзровень разводзьдзя ў канцы сакавіка, найвялікшая вышыня над межанным узроўнем 2,8 м.
Даліна пераважна трапэцападобная, на асобных дзялянках невыразная, шырынёй 0,8—1 км, каля вёскі Сьцяпы Жлобінскага раёну — да 3 км Абалона ў вярхоўі асушаная і разараная, шырынёй у сярэдняй плыні 0,5—0,6 км, ніжэй — 1—1,5 км.
Рэчышча каналізаванае, акрамя 5 км у нізкай плыні. Шырыня ракі ў вярхоўі 8—10 м, на астатнім працягу 12—20 м. Берагі стромкія, абрывістыя, вышынёй 1—3 м, задзернаваныя, у нізкай плыні нізкія.
Літаратура
• Блакiтная кнiга Беларусi: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. ISBN 5-85700-133-1.
• Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
• Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.
Атрымана з «http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B0_(%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0)»

п. Паўночнае Алае >Менская вобласць > Любань >Рэчэнскі
в. Ала> Магілёўская вобласць > Кіраўск > Баравіцкі
в. Ала >Гомельская вобласць > Светлагорск >Чыркавіцкі
в. Аланы >Гомельская вобласць > Светлагорск >Баравікоўскі
в. Алашкі >Віцебская вобласць > Шаркоўшчына > Станіславаўскі
в. Алашкоўшчына> Віцебская вобласць > Паставы > Белькаўскі
в. Алтуш>Брэсцкая вобласць > Маларыта > Алтушскі

Прозвішчы і назовы геграфічных аб’ектаў без сумневаў пайшлі ад фетыша, але ці гэта быў адзін фетыш ці некалькі невядома, па-гэтаму падаем некалькі вядомых, а ўжо больш дакладней павінны сказаць навукоўцы.

АЛТАР

1. Усходняя, узвышаная частка хрысціянскага храма (у праваслаўнай царкве аддзеленая ад агульнага памяшкання іканастасам).
2. Даўней: месца, на якое ўскладаліся ахвярапрынашэнні. Прынесці сваё жыццё на а. бацькаўшчыны (пераноснае значэнне: ахвяраваць сваім жыццём у імя радзімы; высокае). || прыметнік: алтарны.
http://www.rv-blr.com/slounik?alpha3=%D0%90%D0%9B%D0%A2&alpha=%D0%90

АЛАТЫР

НА ЎЗДЗВІЖАННЕ (27 верасня) змеі збіраюцца ў кучы, у ямы, пячоры, яры, на гарадзішчах, і там з'яўляецца светлы, белы камень, які змеі ліжуць, насычаючыся ім, і злізваюць увесь; гэта і ёсць бел-гаручы камень Алатыр.
Звычайна ён ляжыць на выспе Буян і нададзены самымі цудоўнымі ўласцівасцямі. Алатыр - усім камяням камень, усім камяням бацька! Як абвяшчаюць легенды, ён зваліўся з неба, і на ім былі напісаны пісьмёны з законамі бога Сварога.
Пад тым каменем утоена ўся сіла зямлі рускай, і той сіле канца няма. "Галубіная кніга", якая тлумачыць паходжанне свету, сцвярджае, што з-пад Алатыр-каменя цякуць крыніцы, што даюць усяму свету пражытак і вылячэнне, гэта значыць жывая вада. На Алатыр-камень садзіцца краса-дзеўчына Зара, перш чым разаслаць па небе свой ружовы вэлюм і абудзіць свет ад начнога сну.
Імем гэтага каменя змацоўваецца чарадзейнае слова заклінальніка: "Хто гэты камень згрызе, той мой загавар перасіліць!" Ну, а ўжо гэта - справа зусім неймавернае...

http://pagan.ru/slowar/a/alatyrer11.php

АЛКОНОСТ

Цудоўная птушка, жыхарка Ірыя - славянскага рая.
Аблічча ў яе жаночае, цела ж птушынае, а голас салодкі, як само каханне. Хто пачуў спеў Алканоста ад захаплення можа забыцца пра ўсё на свеце, але зла ад яе няма, у адрозненне ад Сірына. Алканост нясе яйкі "на краі мора", але не выседжвае іх, а апускае ў марскую глыбіню. У гэту пару сем дзён стаіць зацішнае надвор'е.

http://pagan.ru/slowar/a/alkonost1.php

АЛКАНОСТ

Алканост. Фрагмент карціны В.М.Васняцова
Крыніца фото: http://new.bestiary.us/images/alkonost_fragment

АЛКАНОСТ (алканос) - казачная райская птушка, у апокрыфах і паданнях птушка суму і смутку. Малявалася на лубачных малюначках з крыламі і чалавечымі рукамі, целам і тварам жанчыны. Выява Алканоста ўзыходзіць да грэцкага міфа пра Алкіёне, якая кінулася ў мора і пераўтворанай багамі ў зімародка. Алканост нясе яйкі на беразе мора і, апускаючы іх у глыбіню мора, робіць яго спакойным на шэсць дзён. Той хто пачуў спеў гэтай птушкі забывае аб усім на святле.

Алканост - Райская светлая птушка-дзева з чалавечым тварам, кіруе надвор'ем, птушка бога Хорса (бог сонца ў славянскай міфалогіі) У Алканоста ёсць чароўныя ўласцівасці. Напрыклад, на тыя 7 дзён, падчас якіх Алканост выседжвае яйкі, і яшчэ тыдзень, пакуль выкормлівае птушанят, усталёўваецца спакойнае надвор'е, буры змяняюцца лёгкім ветрам. Але самая галоўная асаблівасць Алканоста - яе цудоўны, зачаравальны спеў. Подпіс пад адной з лубачных карцінай абвяшчае: "Алканост каля рая знаходзіцца, часам і на Ефраце-рацэ бывае. Калі ў спеве голас спускае, тады і сама сябе не адчувае. А хто ў наблізкасці тады будзе той усё на свеце забудзе: тады розум ад яго адыходзіць і душа з цела выходзіць." Алканост лічылася знакам светлага смутку.Параўнацца з Алканостам у мілагучнасці можа толькі птушка Сірын. Малявалі Алканост-птушку з рукамі, крыламі і каронай на галаве. (Крыніца:http://slavyans.narod.ru/nechist/alkonost.html)

АЛКАНОСТ, АЛКАНОС, АЛКІЁН

АЛКАНОСТ, АЛКАНОС, АЛКІЁН - марская птушка, паводле кніжных легенд, якая адкладвае яйкі ў марскую глыбіню і што выседжвае птушанят на моры. На працягу сямі дзён, пакуль птушка выседжвае яйкі, і наступных сямі дзён, пакуль яна корміць птушанят (алканаставы, ці алкіёнавы дні), на моры пануе штыль. Сюжэт пра Алканоста узыходзіць да сведчанняў антычных пісьменнікаў Арыстоцеля ("Гісторыя жывёл") і Плінія ("Прыродазнаўчая гісторыя") пра зімародка (гр. "алкіён", лат. "гальцыён"), які ў сярэдзіне зімы адкладае яйкі ў прыбярэжны пясок. У хрысціянскай кніжнасці аповяд пра Алканоста ўпершыню сустракаецца ў "Шэсцідневе" Васіля Вялікага (IV ст.), а сярод славянскіх помнікаў - у "Шэсцідневе" Іяана Экзарха Балгарскага (IX-Хст.ст..), дзе ў выніку чытання алкуён есць марская птушка і ўпершыню з'яўляецца назва "алканост", якая замацавалася ў старажытнай кніжнасці. У «Толковой Палее» (і ў тых, якія запазычылі з яе аповяд пра Алканоста, старажытнарускіх слоўніках-азбукоўніках XVI-XVIIст.ст.) Алканосту прыпісваецца ўласцівасць адкладаць яйкі ў марскую глыбіню і выводзіць птушанят, седзячы на паверхні вады. У пазнейшых версіях падання, якія змяшчаюцца ў складанках XVII-XVIII стст., гаворыцца, што Алканост выседжвае птушанят, плаваючы ў гняздзе па моры. Алканост сімвалізуе Божы промысел і Божую літасць. Некаторыя рысы Алканоста (выседжваць птушанят на моры) надаюцца птушцы Страфіль. З XVII ст. у Хранографах згадваюцца дзве антрапаморфныя "райскія птушкі" - Сірын і Алканост, якія чаруюць людзей сваім спевам так, што "душа з цела зыходзіць". У XVII-XVIII стст. з'яўляюцца лубачныя малюнкі Алканоста з чалавечым тварам і каронай на галаве і Сірына ў вянку. Жанчынападобны Алканост акрамя крылаў мае яшчэ пару чалавечых рук, у якіх трымае квітнеючую галінку і скрутак з цытатай з Пс. 91: "Праведнік, яка фінікс, праквітнее...". Гэта выява атрымала шырокі распаўсюд у народным мастацтве (лубок, гравюра, прыкладнае мастацтва) і мастацтве эпохі неарамантызму («Песни радости и печали» В.М. Васняцова).
Літ.:
Белова О.В. О чудесной птице алконост // Русская речь. 1993. №1.
Белова О.В. Славянский бестиарий. М., 2000. С. 52-54.

АЛАДКІ

Традыцыйны мучны выраб. Муку замешваюць на заквасцы, разведзенай малаком, сыраквашай, сыроват¬кай. Пякуць на папярэдне змазанай тлушчам патэльнi у гарачым духу печы. Раней у святочныя i абрадавыя днi А. пяклi з пшанiчнай мукi вышэйшых гатункаў, у цеста дабаулялi яйкi, масла, соду або дрожджы; гатовыя А. палiвалi цёртым макам (часцей за ўсё на каляды), змазвалi маслам, мачалi ў растопленае сала (тук), смятану цi варэнне. А. былi пашыраны ў паўд.-ўсх., цэнтр. i зах. частцы Беларусi. Цяпер шырока распаўсюджаны па ўсёй тэр. рэспублiкi. На Палессi А. называюць блiны з таркаванай бульбы: вялiкiя¬ - на ўсю патэльню i малененькiя – “па ложцы”.
http://rv-blr.com/dictonary/view/7123

АЛАД

АЛАД (шумер.), шэду (аккад.), у шумера-аккадскай міфалогіі тып дэмана, першапачаткова нейтральнага ў адносінах да чалавека, з канца старававілонскага перыяду - добры дух - захавальнік кожнага чалавека. У мастацтвазнаўстве лічыцца (магчыма, хібна), што постаці крылатых быкоў, якія ахоўваюць уваходы ў палацах асірыйскіх цароў- шэду.
аўтааўтар электроннай энцыклапедыі Аляксандрава Анастасія Крыніца: myfhology.narod

АЛАТ, АЛ-ЛАТ (араб. اللات‎‎ багіня, іўр. אלה,אלת-הים... багіня) - старажытнасеміцкая і шумерская багіня. У халдзеяў Алат (Элат) - царыца падземнага царства. У Шумер ідэнтыфікуецца з Эрэшкігаль.

АЛАН-МЕЛЕКЕЙ

Пра гэту гіганцкую жабу, у мінулым стагоддзі ў Туве. Навукоўцы даведаліся ад старых казачнікаў такое паданне: "Зямля ляжыць на Алан-мелекее, жабе Аланаў (Звярніце увагу на назоў вёскі ў Гомельскай вобласці Аланы). Калі жаба паварушыцца, мабыць, і зямля зваліцца. Аднойчы яна паварушылася такі: “Вялікае мора захвалявалася, як быццам закіпела, і выйшла з берагоў. Адзін толькі стары прадбачыў гэта і пабудаваў плот, акаваны жалезам, сеў у яго з нешматлікімі людзьмі і запасам і тым выратаваўся. Гэты плот і зараз стаіць ў тайзе на сопцы, да якой ён прычаліў. А ўсе астатнія людзі і жывёлы загінулі".
Распаўсюджана гэта легенда і на Алтаі. Кажуць, алтайскія старыя могуць нават паказаць дакладнае цяперашняе месцазнаходжанне міфічнага плота: паўднёвей гэтага Улалы на гары Адыган, што на правым беразе Катыні (Параўнайце з назовам Катыні ў Смаленскай вобласці).
аўтааўтар электроннай энцыклапедыі Аляксандрава Анастасія Крыніцы: myfhology.narod
http://imennik.narod.ru/Adamovy_deti-Aleksey.html

АЛБАСТА (ЛАБАСТА, ЛАПАСТА)

АЛБАСТА (ЛАБАСТА, ЛАПАСТА) - у рускіх павер'ях - стыхійны дух, разнавіднасць нячыстай сілы.
У народных вераваннях назва албаста магла ставіцца і да жаночых, і да мужчынскіх духаў (у мужчынскім варыянце - албасты, лапасты і г.д). Напрыклад, албастым (лабастым, лапастым) у Вятцкай губерні звалі ляснога духа, які з'яўляецца разам з віхурай, бурай, моцным ветрам. На Урале лапастамі (лапасцікамі) нярэдка звалі чарцей і дробных нячысцікаў (пар. выраз: "Не наша справа папоў судзіць, на тое лапасцікі ёсць").
Аднак часцей за ўсё назва албаста (лапаста) ставілася да жаночага дэманічнага персанажу, злучанаму з вадой і падобнаму са "страшнай" паўночнарускай русалкай. Дзе-нідзе на поўначы албастай звалі вадзяніцу, якая жыве ў чаротах, па большай частцы ў балоце ці забалочаных месцах. Паводле павер'яў Астраханскай і Вятцкай губерняў, лабаста - гэта адштурхвальнага выгляду голая кудлатая жанчына вялікага росту, "вельмі поўная", з велізарнымі грудзьмі (якія яна, перасоўваючыся па сушы, закідвае часам праз плечы за спіну) і доўгімі, якія дасягаюць зямлі кудламі валасоў. У некаторых месцах албастам прыпісвалі і зусім дэманічнае, жахлівае аблічча ("Вось яна якая лабаста! Патрапіце да яе ў балота, не выпусціць. Ростам лабаста, як гэта асіна, цела белае, што заячы пух, а ручышчы, нібы крылле з чырвоным кіпцюром, злапае ды гэтым кіпцюром, хоць і далікатны ён, што касцяніца, а заказыча да смерці"). Зрэшты, хоць лабаста і надзялялася часам зусім дэманічным абліччам, часцей яе ўяўлялі хай выродлівай, але цалкам чалавекападобнай істотай. Гэта было злучана з тым, што паходжанне лабасты (як і русалак) злучалася з заложнымі нябожчыкамі і душамі памерлых. Некаторыя павер'і абвяшчалі, што ў лабастак, як і ў русалак, ператвараюцца дзеці, якія памерлі нехрышчонымі, ці дзяўчыны-тапельніцы, што сканалі да вяселля.
Паводзіны лабасты ў аповядах і павер'ях звычайна таксама вельмі нагадвалі паводзіны русалак і вадзяніц. Як і русалкі, лабасты ў некаторых месцах лічыліся не проста духамі вады, але таксама і стыхійнымі духамі, здольнымі насылаць буру, дождж ці град, моцны вецер і г.д. У былічках албаста часта з'яўляецца ў рэк і азёр, дзе сядзіць на камені і расчэсвае доўгія распушчаныя валасы. Пры з'яўленні чалавека яна кідаецца ў ваду і знікае, часам - пакінуўшы на камені свой грэбень ці мыла. Як і русалкі, лабасты, па народным перакананні, вельмі рухомыя і жвавыя. У некаторых месцах лічылася, што на русальным тыдні яны бегаюць па лесе ці ў квітнеючых палях, гуляюць, водзяць карагоды і часам ловяць дзяўчат, зацягваюць іх у свой карагод і адводзяць з сабой. Нярэдка яны таксама ловяць выпадковых мінакоў і казычуць іх да смерці ці сцягваюць у вір.
Этымалогія слова албаста ці лабаста не цалкам ясная. Магчыма, гэта слова злучана са старарус. лабудзь - лебедзь. Яшчэ больш верагодна запазычанне гэтага слова з цюркскіх моў. Істота, званая албасты (албасці, алвасці, албасы, албарсты, алмасты і г.д.), была вядома ў турак, казанскіх, крымскіх і заходнесібірскіх татараў, казахаў, башкір, тувінцаў, алтайцаў, узбекаў, туркмен, таджыкаў, кіргізаў, азербайджанцаў. У павер'ях гэтых народаў албасты выступаў як злы дух, жаночая дэманічная істота, якая мае звычайна аблічча велізарнай выродлівай жанчыны з доўгімі распушчанымі светлымі валасамі, спускаючымі да зямлі рукамі і доўгімі грудзьмі, закінутымі за спіну (аблічча, уласцівае славянскім русалкам і лешачыхам).
Елісеева Л. А.
Крыніцы:
1. Шапарова Н.С. Краткая энциклопедия славянской мифологии. М., Издательство АСТ, 2001. - 624 с.
http://mifolog.ru/mythology/item/f00/s00/e0000569/index.shtml

ЛАБАСТЫ

ЛАБАСТЫ (АЛБАСТЫ) - па славянскім павер'ям гэта былі злыя русалкі. Яны сяліліся па берагах рэк, у чаротах , яны небяспечней звычайных русалак, бо старэй, дасведчаней і мацней. У адрозненне ад звычайных русалак лабасты паўстаюць часта ў выглядзе нежыці - жудасных напаўмёртвых старых.

(Звярніце увагу, што гэты назоў сустракаецца там, дзе ёсць гаплагрупа R1a і дзе жылі тахары, якія вядуць сваё паходжанне ад днепра-данецкай культуры, як адной з некалькіх складовых этнагенеза).

АЛДАРЭХ.

АЛДАРЭХ жыў праз паўста год пасля Белаяра. Яго заклікаў жрэц, бо мы не рупіліся пра набожнасць і не трымалі слова. І прыгажунь нашых тады раптам бралі і выкрадалі - і везлі дзяўчат. А паміж намі былі звады з-за готаў. І там мы жылі, і былі пад готамі. А ў тыя стагоддзі мы кіраваліся родамі і князямі.
Крыніца: http://imennik.narod.ru/Adamovy_deti-Aleksey.html
(Як бачыце сколькі цікавага адбывалася ў нашай гісторыі. Нам яе яшчэ патрэбна вывучаць і вывучаць. Колькі яшчэ не зразумелага.)
Subscribe

  • ПАДКОВА

    ПАДКОВА Жалезная дугападобная пласціна, якая прыбіваецца пад конскія капыты для засцярогі іх ад пашкоджання, а таксама для таго, каб…

  • ПАДПЕЧНIК

    У беларускай мiфалогii дух хаты, цесна звязаны з уяўленнямi аб продках i гаспадарчым (асабiстым) дабрабыце той цi iншай сям’i. Часцей за ўсё…

  • ПАДМЕНЫШ

    Падменыш - дзіця нячыстай сілы (эльфаў, русалак, лесуноў, чарцей і да т.п.), падкінуты замест выкрадзенага нованароджанага. Крыніца:…

  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 0 comments