Галіна Арцёменка (galinaartemenko) wrote,
Галіна Арцёменка
galinaartemenko

Анціпаў, Анцкевіч, Анцута, Анцыпа , Анцыпаровіч, Анцыпяровіч, Анцэвіч, Анцюшка, Анціпенка

Анціпаў, Анцкевіч, Анцута, Анцыпа , Анцыпаровіч, Анцыпяровіч, Анцэвіч, Анцюшка, Анціпенка

в. Анцыперы> Віцебская вобласць > Докшыцы >Валкалацкі
в. Анцулі >Гарадзенская вобласць > Ашмяна >Крэйванцэўскі
в. Анцелеўшчына> Менская вобласць > Валожын >Падберезскі
в. Анціпенкі>Віцебская вобласць > Дуброўна >Дабрынскі

Прозвішчы і назовы паселішчаў маглі утварыцца ад слова анцётка, г.зн. ад фетыша ці ад святога Анціпа. Больш дакладна павінны вызначыць навукоўцы.

АНЦЁТКА

Адна з назваў чорта. Апрача таго, словам «анчут» на Смаленшчыне называлі не толькі чорта, але і свавольнага, упартага дзіцёнка. Слова «анчутка» вядомае таксама значнай частцы рускіх гаворак з шырокім колам пераносных (звычайна пеяратыўных, ацэнкавых) значэньняў для характарыстыкі чалавека. Агульнапрынятая этымалогія яго — ад летув. апсіпіё, апсійказ, памяншальнай формы ад antis «качка». На рускай тэрыторыі слова азначае таксама гарэзьлівых чарцянят, а часам вадзяніка або балотніка. Асацыяцыя качкі (і наагул вадаплаўнай птушкі) з антаганістам Бога-стваральніка добра вядома традыцыйным касмагоніям на вялікім эўразійскім абшары. Ёсьць гэты матыў і ў беларускай народнай касмагоніі. Вадаплаўныя птушкі зьвязаны з пракаветнымі водамі і самымі першымі фазамі космагенэзу, адсюль і сувязь іх з пэрсанажамі, што ўвасаблялі сабой пракаветны стан будучага Сусьвету, яшчэ не вылучанага з пачатковага хаатычнага стану
Крыніца: http://rv-blr.com/dictonary?alpha=&authenticity_token=7ac738a48b166025e45f6b2c67b725bd415bc85e&page=1

АНЦЫБОЛ. Можна тлумачыць міфалагічныя назвы анціпка, анцыбол як славянскі паганскі субстрат (уяўленні пра варожыя балотныя духі), цэнтрам крышталізацыі якога стала асабістае імя Анціп, якое ўвайшло ў святцы праваслаўя.
http://imennik.narod.ru/Antichrist-Arietz.html

АНЦЫБАЛ (анцыбул, анчыбал, анчыбіл) - балотны чорт.
Назва анцыбал нярэдка ставіцца да нячыстай сілы, якая жыве ў балоце. Гэта назва ўмацавалася ў лаянкавых выразах: "Ах ты, анцыбал гэтакай!" (Курская вобл.), "Анчыбал ты пракляты!", "Каб цябе падхапіў анчыбіл!" (Арлоўская вобл.)

АНЦЫПАР. Нічыпар. Самы стары чорт. У Беларусі было распаўсюджана вераванне, што пекла, знаходзіцца пад зямлёй у балоце, што сама зямля нацягнута, як скура, над вадой, а ў гэтай вадзе на самым дне змешчана пекла, напоўненае грэшнікамі і чарцямі. Імі кіруе самы стары чорт Анцыпар, Нічыпар, увесь час які жыве ў пекле "на 12 ланцугах, за 12 дзвярамі". Падобныя ўяўленні пра пекла вядомыя ў казках і былічках.
http://imennik.narod.ru/Antichrist-Arietz.html

24 КРАСАВІКА АНЦІП АХОЎНІК ЗУБОЎ.

24/11. Якуб, Варсанофій, Іван, Рыгор, а таксама Анціп, які святкаваўся толькі тымі, у каго балелі зубы, і знахарамі, якія загаворвалі зубны боль.
Вада ў рацэ на Анціпа не выявілася - вясна халодная накацілася.
Калі Анціп без вады, то збожжа ў палях на карню высахне.
На Анціпа - лепш халодная вясна. Яна ўраджаю не перашкода. Была бы вада, тады зямля набярэцца кветак.
Разліў вялікі - і Анціп цешыцца.
Па анціпавай вадзе пра хлеб варажы. Калі воды не выявіліся, то вясна позняя і лета дрэнным прастаіць. "Анціп без вады - засекі без збожжа".
Павадка вялікая - Анціпу угодна.
Калі Анціп без вады, то сялянам не збожжа ад поля чакаць, а беды.
"Анціп воды распусціў".
Была б вадзіца, а зеляніна народзіцца.
У гэты дзень мядзведзь з бярлогі выходзіць.
Выкрываюцца рэкі, і вада бывае ў разліве.
Калі воды не выкрываюцца, тое лета дрэннае.
Калі воды не выявіліся, то вясна позняя і лета дрэнным прастаіць.
Калі раніцай мароз, а днём пайшоў снег, то яшчэ цэлы месяц будзе холадна.
Скарбу не шукай, а зямлю ары і знойдзеш.
Завея - вясна халодная.
На Анціпа-вадапола стаіць полая вада
Павадка Анціпа ў канаўках топіць.
З'яўляюцца крапіўныя ўсходы.
Прыкмячаюць, што калі пачынаецца полая вада і не відаць птушак (кнігаўкі), то гэта не сапраўдная полая вада.
Снег пасля паводкі вялікі для азіміны непагода.
Кнігаўка прыляцела, на хвасце ваду прынесла.
Святамучанік Анціп шануецца лекарам розных чалавечых хвароб і асабліва суцяшальнікам зубнога болю.
А народжаны ў гэты дзень па сваім характары шырокі. Як разліў яго жыццё, любіць ён разлог. У хаце гэтага чалавека цяжка ўтрымаць. Ён, як дзед Мазай, у лодачцы світанкі сустракае, норы ды гнёзды ляснога звера і птушкі, вадой залітыя, аб’езжае, ратуе братоў малодшых.
У царстве вады - яго клопаты. Шчупак да цеплыні пацягнуўся. На дне рэчкі нерастуе. Кідае ікру. Галодны, неасцярожны. Хапае ўсякую прынаду.
У рыбакоў свае прыметы і свае рыбацкія таямніцы.
Распускаецца бяроза - у акунёў нераст.
Келба і плотка ў рэчышчы ракі, як спадае вада, у ціхай плыні, у прагрэтай затокі, кідаюць ікру.
Лешч, калі чаромха адцвітае, шукае глыбокія глейкія ямы.
Карасі закопваюцца ў ціну: захоўваюць сваё нашчадства ад рачных абжораў.
Па вясне нашы продкі імкнуліся разумна і клапатліва ахаваць насельнікаў рэк і рыбу, адвеку харчаваўшых чалавека, давалі магчымасць прымножыць сваё нашчадства.
Малюнак рыбы быў для хрысціян святым знакам. Адкуль, здавалася б, узяцца ў народзе веданню, што грэцкае напісанне слова "рыба" складзена з слоў Ісус Хрыстос, Сын Божы, Выратавальнік. А нашым продкам, у адрозненне ад усёведных нас, гэта было вядома!
24 красавіка - Анціпы.
У вусновых календарах - паляводы, разлівы.
У тэрмін прайшлі рэкі, разліў шырокі, па меркаванню вясковых святцаў, - знак да багацця.
"Анціпы-разлівы - падстаўляй падолы, жыта будзе няма куды сыпаць"
Значэнне вады ў вусновых календарах адпавядала гледжанням селяніна-аратага на вільгаць зямную і нябесную як на невычэрпную крыніцу жыцця, заклад урадлівасці. "Вада - кроў зямлі". Вада валодае і сілай прадказваць лёс коласа на ніве, і сілай даць чалавеку здароўе духоўнае і целавае.
Селянін, калі хворасць асільвала, сябе вадзе ўручаў, быццам апошняй надзеі: "Маці-вада!.. Абмываеш ты крутыя берага, жоўты пяскі, бел-гаручы камень сваёй быстрынёй і залатой струёй... Абмый ты... усе хіткі і прыткі, урокі і прызёры, скорбі і хваробы, шчыпоты і ламоты, злу худобу; панясі-ка іх, маці быстрая рака, сваёй быстрынёй - залатой струёй у чыста поле, на сіняе мора, за тапучыя гразі, за зыбкія балоты, за хваёвы лес, за вос новы тын!"
24 красавіка – Дзень Святамучаніка Анціпа, біскупа Пергама Асійскага.
Анціп - лекар зубоў.
У старажытных календарах да імя св. Анціпы дадаецца заўвага: “иже благодать имать от Бога целити болезнь зубную”. Св. Анціп яшчэ завецца Вадаполам, бо тым часам адбываецца разліў вясновых вод і пачынаецца паводка - бруд, ні праехаць, ні прайсці, бездараж, снег растаў.
24 красавіка – Дзень Святамучаніка Анціпа, біскупа Пергама Асійскага (ок. 68), Свяціцеля Варсанофія, біскупа Цвярскога.
Анціп — ахоўнік зубоў.
Subscribe

  • ПАДКОВА

    ПАДКОВА Жалезная дугападобная пласціна, якая прыбіваецца пад конскія капыты для засцярогі іх ад пашкоджання, а таксама для таго, каб…

  • ПАДПЕЧНIК

    У беларускай мiфалогii дух хаты, цесна звязаны з уяўленнямi аб продках i гаспадарчым (асабiстым) дабрабыце той цi iншай сям’i. Часцей за ўсё…

  • ПАДМЕНЫШ

    Падменыш - дзіця нячыстай сілы (эльфаў, русалак, лесуноў, чарцей і да т.п.), падкінуты замест выкрадзенага нованароджанага. Крыніца:…

  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 0 comments