Галіна Арцёменка (galinaartemenko) wrote,
Галіна Арцёменка
galinaartemenko

Аранскі, Араноўскі, Арачэўскі, Арвасевіч

Аранскі, Араноўскі, Арачэўскі, Арвасевіч (са спіса шляхецкіх родаў), Аргун

АРЭСА

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Рака Арэса каля места Любань

АРЭСА, РАСА — рака ў Менскай і Гомельскай абласьцях Беларусі, правы прыток ракі Пціч (басэйн Дняпра). Даўжыня 128 км. Плошча вадазбору 3620 км². Сярэднярочны расход вады ў вусьці 16,7 м³/с. Агульнае падзеньне ракі 32,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,26 ‰.
Асноўныя прытокі
• Праваруч: Асьвіца, канава Дабрынка, Таліца.
• Леваруч: Солан, Нешчанка, магістральны канал Чабускі, магістральны канал Слаўкавіцка-Ямінскі.
На рацэ
• Месты: Любань.
• Зоны адпачынку: Арэса.
Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляўкі Старадароскага раёну, цячэ ў Любанскім і Акцябарскім раёнах па Цэнтральнабярэзінскай раўніне, нізкая плынь ў Прыпяцкім Палесьсі.
Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі шырынёй 0,3—1 км. Абалона пераважна двухбаковая, ніжэй вёскі Падарэсьсе яе шырыня 0,1—1 км. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае, шырыня яго ад 5—10 м у вярхоўі да 30—35 м у нізкай плыні. Сустракаюцца невялікія, затапляльныя пясковыя выспы.
Жыўленьне ракі мяшанае, пераважна сьнегавое. Рэльеф вадазбору у паўночнай частцы слабаўзгорысты ў спалучэньні з раўнінным, на поўдні — плоскі. Веснавое разводзьдзе пачынаецца ў 2-й дэкадзе сакавіка і доўжыцца 40—80 дзён, затапляе вялікія прасторы, у тым ліку асушаных балатоў. Максымальны расход вады каля вёскі Андрэеўка (за 12 км ад вусьця) адзначаны ў 1931 — 301 м³/с, найменшы — у 1927 каля вёскі Андрэеўка (2,14 м³/с). Летне-восеньская межань доўжыцца каля 5 месяцаў. Рака замярзае ў 2-й палове сьнежня, крыгалом — у 2-й дэкадзе сакавіка. У высокай плыні, за 7 км на поўнач ад места Любань, створаная Любанскае вадасховішча, якое ўваходзіць у Арэскую мэліярацыйную сыстэму і істотна ўплывае на гідралягічны рэжым Арэсы, бо затрымлівае веснавыя воды (65 млн м³). На шэрагу асушальных каналаў усталяваныя шлюзы-рэгулятары. Лясы мяшаныя, значна забалочаныя. Пераважаюць іглічныя пароды. Сярод балатоў левабярэжжа сустракаюцца азёры, найвялікшае зь іх — возера Вячэра.
Рэжым ракі вывучаўся на 5 пастах, адзін зь іх – ля в. Андрэеўска дзейнічае і ў цяперашні час.[1]
Рака атрымала шырокую вядомасьць пасьля апублікаваньня паэмы Янкі Купалы «Над ракой Арэсай».
Крыніцы
1. ^ Гідрамэтцэнтар Беларусі(рас.)
Літаратура
• Блакiтная кнiга Беларусi: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. ISBN 5-85700-133-1.
• Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. — Л., 1971.
• Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
• Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135с.

АРТЫЧАНКА

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

АРТЫЧАНКА — рака ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, правы прыток ракі Шчара (басэйн Нёмана). Даўжыня 6 км. Пачынаецца за 3,5 км на паўднёвы захад ад мястэчка Сасновы ў лясным урочышчы Артычанка, упадае ў Шчару на ўсходзе ад вёскі Вішнеўка. На ўсім працягу каналізаваная.
Крыніцы
• Блакiтная кнiга Беларусi. - Мн.:БелЭн, 1994.

х. Ар > Брэсцкая вобласць > Кобрын >Дзівінскі
в. Падарэс’е>Менская вобласць > Старыя Дарогі >Дражноўскі
в. Ардзевічы > Гарадзенская вобласць > Ашмяны >Навасёлкаўскі
в. Ардзеж >Віцебская вобласць > Ліёзна > Крынкаўскі
в. Арковічы > Гарадзенская вобласць > Наваградак >Петравіцкі
в. Араны >Гарадзенская вобласць > Ваўкавыск >Субоцкі
в. Аранчыцы > Брэсцкая вобласць > Пружаны
в. Арпа >Менская вобласць > Вілейка >Касценевіцкі
в. Арапічы >Брэсцкая вобласць > Жабінка >Сцепанкоўскі
в. Арсічы> Магілёўская вобласць > Бабруйск > Брожскі
в. Артукі > Гомельская вобласць > Рэчыца >Холмецкі
в. Артукі > Гомельская вобласць > Рэчыца >Артукоўскі
в. Араўшчына> Менская вобласць > Валожын >Ракаўскі
в. Арцы >Віцебская вобласць > Міёры >Павяцкі
в. Арча > Магілёўская вобласць > Асіповічы >Вязеўскі
в. Арыжня > Магілёўская вобласць > Глуск >Завалочыцкі
в. Арыжня >Магілёўская вобласць > Глуск >Калаціцкі

Прозвішчы, назовы рэк і паселішчаў хутчэй за ўсё адбыліся ад імя скіфскага (факт даказваецца навукоўцамі) бога Арэса. Вядомы факт што цары неўраў ездзілі на раду цароў скіфскіх. Бог Арэс быў богам готаў, а як вядома, вестготы жылі ў Заходняй Беларусі, а остготы - ў Паўднёвай.

АРЭС

Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі

АРЭС, АРЭЙ (др.-греч. Ἄρης, микен. a-re [1]) - у старажытнагрэцкай міфалогіі - бог вайны. У мікенскую эпоху яго імя сустракаецца ў складзе кампазітаў: a-re-me-ne (Арэймен), a-re-i-ze-we-i (Арытсевехі), pa-na-re-jo (Панарэй).
Яго атрыбуты: кіпцюры, падпалены факел, сабакі, коршун.
Першапачаткова лічылася, што Гера нарадзіла Арэса хтанічна, без удзелу Зеўса, ад дакранання да чароўнай кветкі.
Маюцца сведчанні пра яго негрэчэскае, фракійскае, паходжанне. Сафокл заве яго народжаным у Фракіі
У алімпійскай міфалогіі Арэс ужо лічыцца сынам Зеўса і Геры. Сам Зеўс настолькі ненавідзеў Арэса, што казаў, што не будзь той яго сынам, ён адправіў бы яго ў Тартар.
Некалі на працягу 13 месяцаў (месяцовага года) быў зняволены і знаходзіўся ў меднай амфары, або ў гліняным чане. Яго паланілі Алаады.
Арэс быў умілаваным багіні Афрадзіты ці яе мужам. Пра іх каханне і парушэнні Афрадзітай шлюбнай пэўнасці вельмі часта згадваецца ў антычнай міфалогіі.
У бітве за Пілос быў паранены Гераклам. Таксама Геракл параніў яго, калі забіў Кікна.
Арэс удзельнічаў у Траянскай вайне на баку траянцаў і быў пераможаны Афінай.

Нашчадства Арэса

Ад звяза Арэса і Афрадзіты нарадзіліся Эрот (каханне), Антэрас (запал, нянавісць), Фобас (страх), Дэймас (жах) і Гармонія, а таксама Гімерос.
Таксама яго дачкой была Эніо.
Нашчадства:
Алкіпа. Ад Аграўлы.
Алкон.
Амазонкі. Ад німфы Гармоніі ці Афрадзіты.
Аскалаф і Іалмен. Ад Асціохі.
Аэроп. Ад Аэропы. Міфічны цар Тэгеаціды (версія).
Бістон і Дыямед фракіец. Ад Кірэны.
Цмок у Фівах, забіты Кадмам. Ад эрыніі Тыльфосы.
Дрыант з Калідона.
Дрыант фракіец.
Евен, Мол, Пілос і Фесцій. Ад Дземанікі ці Дземадзікі.
Іксіон. (версія)
Іпаліта (амазонка) (яна ж Антыопа) і Пенфесілея. Ад Атрэры.
Іфіт і Таксей. Ад Антыохі. (версія)
Кікн. Ад Пірэны ці Пелопіі.
Лік. Цар Лівіі.
Лікаон. (невыразна)
Лікург фракіец. (версія)
Меланіпп. Ад Трыціі.
Мелеагр. Ад Алфеі.
Мерыон. (версія)
Міній. (версія)
Ніс мегарэц. (версія)
Аксіл. Ад Пратагеніі.
Парфенапей. Ад Аталанты. (версія)
Парфаон. (версія)
Рамул і Рэм. Ад Сільвіі ці Эміліі.
Церэй. Ад Бістаніды.
Цідзей. Ад Перыбеі.
Цітарэсій.
Фаўн. (версія)
Флегій. Ад Даціды ці Хрысы.
Фракс.
Фрасса. Ад Церыны.
Халіб.
Эагр. (версія)
Эномай. Ад Асцерыі (яна ж Сцеропа ці Асцеропа) ці Гарпіна.
Эрыфіон (Еўрыціон).
нейкі сын (лакуна ў рукапісы Гігіна). Ад Леадокі.
Яго дзеці: (ад невядомых маці) Меланіппа.
Сватаўся да Персефоны. Яго ўмілаванай была Эос.

Забітыя Арэсам:
Адоніс
Галіррофій.
Мімант (гігант).
Пелор (гігант).
Перыфант (сын Охесія).

Асяроддзе і атрыбуты Арэса

Спадарожніцамі Арэса былі багіня разладу Эрыда і крыважэрная Эніо.
Піраэйс - назва зоркі Арэса (планеты Марс). Названа так ад гарачага кахання Арэса да Афрадзіты.

Эпітэты і атаясненні Арэса

Гермес. У мікенскую эпоху эпітэт Арэса: e-ma-a2 a-re-ja (Гермес Арэс).
Кандаон. Таксама імя Арэса.
Мамерт. Эпітэт Арэса.
Эніалій (Арэс Эніалій). Эпітэт Арэса.
АРЭСА АТАЯСАМЛЯЮЦЬ З ІТАЛІЙСКІМ (РЫМСКІМ) МАРСАМ.
У Карманіі Арэсу прыносілі ў ахвяру аслоў. Калі бег у Егіпет, ператварыўся ў рыбу лепідот. Яго ўшаноўвалі ў Егіпце (атаясамляўся з Горам).

У літаратуры і мастацтве

Яму прысвечаны VIII гімн Гамера і LXV арфічнны гімн.

Нататкі
1. Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С.140
2. Мифы народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.1. С.101-102; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.1. С.160-161
3. Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С.140
4. Климент. Протрептик 29, 2; Арнобий. Против язычников IV 25; ср. Софокл. Антигона 970
5. Гесиод. Теогония 922; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 3, 1
6. Гомер. Илиада V 387; Нонн. Деяния Диониса XVI 159
7. Нонн. Деяния Диониса XXXI 42
8. Гомер. Одиссея VIII 267—361
9. Кун Н.А. 40
10. Псевдо-Гесиод. Щит Геракла 359—367
11. Псевдо-Гесиод. Щит Геракла 458—462
12. Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 3, 1 далее
13. Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 43; Цицерон. О природе богов II 53
14. Гигин. Астрономия II 42, 3
15. Предметно-понятийный словарь греческого языка. Микенский период. Л., 1986. С.142
16. Ликофрон. Александра 937, 1410 и комм.
17. Ликофрон. Александра 938, 1410
18. Страбон. География XV 2, 14 (стр.727)
19. Антонин Либерал. Метаморфозы 28, 3
20. Геродот. История II 63

АРЭС (МІФАЛОГІЯ).

АРЭС (АРЭЙ), грэч. - бог вайны, нялюбы сын Зеўса і Геры (у рыме Марс). Богі Алімпа не любяць Арэса за дзікасць і крыважэрнасць, за яго каханне да грукату зброі, стогнам параненых. Але стыхія Арэса - насіцца з мячом і велізарным шчытом сярод ваяроў, якія змагаюцца і святкаваць, калі бачыць што лінула з іх ран кроў. Забівае ён усіх падрад, нікога не шкадуючы. Часам Арэсу даводзіцца скарыцца ваяўнічай дачце Зеўса Афіне-Палладзе, якая бярэ над ім верх, дзякуючы мудрасці і свядомасці сваёй сілы. Бывалі выпадкі, што і смяротнаму атрымоўвалася перамагчы Арэса, калі яму дапамагалі богі. Сама Афіна накіравала удар Дзіямеда, які параніў бога вайны сваёй магутнай дзідай у бітве ў сцен Троі. Страшна - закрычаў ад болю Арэс, як быццам дзесяць тысяч ваяроў зараз ускрыкнулі ў лютасці і гневе. Здрыгануліся ў жаху грэкі і траянцы. Арэс, ахінуты -змрочным воблакам, у крыві і з праклёнамі кінуўся за дапамогай да Зеўса, але той не захацеў дапамагчы сыну, не будзь Арэс яго сынам, ён даўно скінуў бы яго ў Тартар. Аднак славу Арэсу прыносіць не толькі яго неўтаймоўны нораў, але і найпрыгожая з багінь, яго незаконная жонка Афрадзіта, якая нарадзіла яму сына Эрота, а таксама Дэймаса, Фобаса і дачку Гармонію.
Старажытныя хтанічныя рысы Арэса адбіліся ў міфе пра спараджэнне ім разам з адной з эрыній фіванскага цмока, забітага Кадмам. Нават у дзецях Арэса - героях выяўляюцца рысы неўтаймаванасці, дзікасці і жорсткасці Спадарожніцамі Арэса былі багіня разладу Эрыда і крыважэрная Эніо. ЯГО КОНІ (ДЗЕЦІ БАРЭЯ І АДНОЙ З ЭРЫНІЙ) НАСІЛІ ІМЁНЫ: Бляск, Полымя, Шум, Жах; яго атрыбуты - дзіда, падпалены факел, сабакі, коршун. Само яго нараджэнне думалася спачатку чыста хтанічна: Гера спарадзіла Арэса без удзелу Зеўса
Адно імя Арэса выклікала ў грэкаў жах, хоць у абліччы бога, які яго насіў, не было нічога што вызывае агіду. Агідным было тое, што Арэс ненавідзеў Эйрэне, багіню міру, і быў неразлучны з Эрыдай, злоснай багіняй разладу, у лютасці адпрэчваючы тую іншую Эрыду, шанаваную людзьмі, якая прымушала іх змагацца не ў бітвах, а ў мірнай працы. Богі і людзі пагарджалі гэтага жорсткага і апантанага бога лаянкі. І ён быў так не падобны на іншых жыхароў неба, мудрых і разважлівых, што яго паходжанне выклікала спрэчкі, А МЕСЦАМ НАРАДЖЭННЯ ЛІЧЫЛАСЯ ФРАКІЯ, КРАІНА З СУРОВЫМ КЛІМАТАМ І НЕ МЕНЕЙ СУРОВЫМІ ЛЮДЗЬМІ.
Багам падабалася цешыць погляд, назіраючы за бітвамі смяротных. Часам яны спускаліся на зямлю, каб дапамагчы сваім улюбёнцам. Для Арэса ж вайна была сэнсам існавання, і ён ніколі не задумваўся над тым, справядлівая яна ці не. Ашалеўшы пры выглядзе крыві, Арэс забіваў усіх без разбору, правых і вінаватых. Сталай спадарожніцай бога вайны была багіня Эніо, уносіўшая мітусню на поле бою.
Часам Арэс, змяшаўшыся на поле бою з тымі, якія змагаліся, выдаваў лямант, падобны крыку, які вырваўся з грудзей дзесяці тысяч мужоў. Чуючы гэта, ваяры прыходзілі ў апантанасць і забівалі ўсіх, хто трапляўся ім на шляху: старых, жанчын, дзяцей. Яны нават забывалі пра тое, што жыццё ворагаў, іх жонак і дзяцей мае кошт, што іх можна прадаць у рабства ці зрабіць сваімі рабамі. Трапляўся баявы конь ці хатняя жывёла - асёл ці сабака, не давалі літасці і ім. Калі чулі лямант Арэса, змагаўшыяся пераставалі быць ваярамі, станавіліся забойцамі.
Нядзіўна, што смяротныя лічылі Арэса вінаватым усіх сваіх бед, і ім прыйшла ў галаву думка, што ад іх не пазбавіцца, пакуль не будзе ўціхаміраны Арэс. Але як зладзіцца з магутным ды да таго ж яшчэ нябачным богам? Людзям гэта было не пад сілу, і яны звярнуліся да двух волатаў. Тыя не без цяжкасцяў схапілі Арэса, скруцілі яго і кінулі ў вязніцу. Трынаццаць месяцаў прабыў Арэс у палоне,- і гэты лік апынуўся самым шчаслівым, бо за гэтыя месяцы людзі спасціглі ў сваіх мірных працах больш, чым за сем самых шчаслівых гадоў. Віной новых няшчасцяў людзей ізноў апынулася жанчына, гэтым разам не вылепленая багамі лялька, а мачыха волатаў. Яна выдала месца зняволення Арэса, і Гермес выслабаніў бога вайны.
На Алімпе Арэс стаў таемным супернікам працавітага Гефеста, умілаваным яго законнай жонкай Афрадзітай. Утрапёнасць вайны злучылася з утрапёнасцю кахання, і ад гэтага нельга было чакаць нічога добрага. Нарадзіліся Дэймас (Жах) і Фобас (Страх), вечныя спадарожнікі войн. Да спараджэнняў Арэса адносілі адну з эрыній, багінь крывавай помсты, і цмока, з якім ваяваў фіванскі герой Кадм. Ад сувязі са смяротнымі жанчынамі ў Арэса нарадзіліся героі, у характары якіх выявіліся рысы дзікасці і неўтаймаванасці бацькі.
Больш усіх ненавідзела Арэса Афіна, багіня сумленнай і справядлівай вайны. Аднойчы яна майстэрскі накіравала супраць яго дзіду героя Дзіямеда, якая адшукала неабароненае бранёй месца і прабіла Арэсу жывот. З дзікім выццём пакінуў Арэс поле бою і прыляцеў на Алімп са скаргай на Афіну. Зеўс жа нават не захацеў выслухаць тлумачэнні Арэса, заявіўшы, што ён пакараны па справядлівасці і заслугоўвае таго, каб знаходзіцца не на Алімпе, а ў тартары.

АРЭС

З пляцоўкі Вікіпедыя.

АРЭС, АРЭЙ (ГРЭЧ.: ἌΡΗΣ) — у старажытнагрэцкай міфалогіі — бог падступнай, вераломнай вайны, войны дзеля вайны.
Маюцца сведчанні аб яго нягрэчаскім, фракійскім, паходжанні.
Яго атрыбуты: кіпцюры, падпаленая паходня, сабакі, коршун.
Першапачаткова лічылася, што Гера нарадзіла Арэса хтанічна, без удзелу Зеўса, ад дакранання да чарадзейнай кветкі.
У алімпійскай міфалогіі Арэс ужо лічыцца сынам Зеўса і Геры. Сам Зеўс настолькі ненавідзеў Арэса, што казаў, што не будзь ён яго сынам, ён адправіў бы яго ў Тартар.
Арэс быў умілаваным багіні Афрадыты. Аб іх каханні і парушэнні Афрадытай шлюбнай пэўнасці вельмі часта згадваецца ў антычнай міфалогіі. Ад іх звяза нарадзіліся Эрот (каханне), Антэрас (запал, нянавісць), Фобас (страх), Дэймас (жах) і Гармонія.
З адной з эрыній Арэс спарадзіў фіванскага цмока, забітага Кадмам. Бацька Аскалафа і Іялмена (ад Астыохі). Ад звяза з плеядай Сцеропай нарадзіўся Эномай. Бацька амазонкі Антыопы (Іпаліты). Бацька фракійскага цара Дыямеда. Ад шлюбу з бістонскай німфай нарадзіўся фракійскі цар Тэрэй.
Арэс удзельнічаў у Траянскай вайне на баку траянцаў і быў пераможаны Афінай.
Спадарожніцамі Арэса былі багіня разладу Эрыда і крыважэрная Эніа.
Арэса атаясамляюць з рымскім Марсам.
Узята з http://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D1%8D%D1%81

АРЭС, АРЭЙ

А.Ф. Лосеў
Арэс, Арэй - нялюбы сын Зеўса і Геры, бог вайны, вераломнай, вайны дзеля вайны, у адрозненне ад Афіны Паллады - багіні вайны сумленнай і справядлівай. Першапачаткова Арэс проста атаясамляўся з вайной і смяротнай зброяй (сляды гэтага атаяснення ў Гамера, у Эсхіла). Найстаражытны міф пра Арэса сведчыць пра яго негрэцкае, а фракійскае паходжанне. Сафокл заве Арэса "пагарджаным" богам і заклікае Зеўса, Апалона, Артэміду і Дыяніса ўразіць яго маланкамі, стрэламі і агнём.
У Гамера Арэс - буянае бажаство, якое валодае ў той жа час неўласцівымі яму раней рысамі рамантычнай закаханасці. Ён лямантуе як дзевяць ці дзесяць тысяч ваяроў, паранены Афінай. Ён распасціраецца па зямлі на сем дзесяцін. Яго эпітэты: "моцны", "велізарны", "хуткі", "шалёны", "шкоднасны", "вераломны", "згубіцель людзей", "разбуральнік гарадоў", "заплямлены крывёй". Зеўс заве яго самым ненавісным з багоў, і небудзь Арэс яго сынам, ён адправіў бы яго ў тартар, нават глыбей усіх нашчадкаў Урана. Але разам з тым Арэс ужо настолькі слабы, што яго параніць не толькі Афіна, але і смяротны герой Дыямед.
Ён улюбляецца ў самую прыгожую і далікатную багіню, Афрадзіту. Пра каханне Арэса і парушэнні Афрадзітай шлюбнай пэўнасці часта згадваецца ў антычнай літаратуры і нават завуцца дзеці ад гэтай сувязі: Эрот і Антэрот, Дэймас, Фобас і Гармонія. Арфічны гімн апявае Арэса як алімпійскае высокае бажаство (хоць 65-ы гімн яшчэ малюе яго ў святле поўнага амаралізму). Буяны і амаральны, Арэс з вялікай цяжкасццю асіміляваўся з алімпійскімі багамі, і ў яго выяве захаваліся шматлікія напластаванні розных эпох. У Рыме Арэс атаясамляецца з італійскім богам Марсам, і ў мастацтве і літаратуры позняга часу ён вядомы пераважна пад імем Марс.
• Літ.: Лосев А.Ф., Олимпийская мифология в ее социально-историческом развитии, «Ученые записки Московского государственного педагогического института им. В.И. Ленина», 1953, т. 72, в. 3; Schwenn F., Der Krieg in der griechischen Religion, “Archiv für Religionswissenschaft”, 1920—22, № 20—21; его же, Ares, там же, 1923—24, № 22.

... Заваёва Атылай Еўропы. Бітва на Каталаўнскіх палях. Паланенне Крымхільды

(урывак)
"Але нечакана для шматлікіх Атыла раптам скарыўся. Неўтаймаваны дзікун узяўся за навуку і неўзабаве вывучыў граматыку, навучыўся чытаць, пісаць і лічыць. А пакуль доўжылася вучоба, ён уважліва сачыў за арганізацыяй войска Рыма, разглядаў ваенны рыштунак, шмат пытаў пра рымскую конніцу і дысцыпліну.
"І нікому не прыйшла ў галаву думка, што хлопчык хітрыць. Атыла проста не забыўся крыўды і пакляўся, што заб'е свайго дзядзьку і пакарае за здраду уласнага брата, а потым вернецца сюды, каб зраўняць гэта праклятае месца з зямлёй.
"З гэтай думкай Атыла правёў у Рыме восем гадоў і дачакаўся выпадку. Нечакана памірае дзядзька Атылы, цар гунаў Руя, і гуны патрабуюць вяртання законнага спадчынніка. Той дзень, калі невысокага росту юнак выедзе на каню за вароты, стане пачаткам канца Вялікай Імперыі.
"Прайшоў не адзін год, і за гэты час і само войска гунаў змянілася. Ад калісьці магутнага войска не засталося нічога. За гады змушанага выгнання Атылы, некалі вялікае войска гунаў страціла сваю ваяўнічасць. Гуны ўжо даўно не хадзілі ў паходы, яны забыліся пра сталую муштроўку, шмат елі і яшчэ больш пілі.
"Гуны сталі такімі ж, як і іх новы цар Бледа. А ён зусім не цікавіўся ваеннай справай і ўвесь час праводзіў у забаўках, якія любіў і да якіх абвык яшчэ ў Рыме. Пасля каранавання царэвіча, ён проста аддаў яму войска, у якім нічога не разумеў. А Атыла больш нічога і не жадаў.
"Шмат гадоў жалезнай волі і жорсткасці - усё гэта дапамагло Атыле зноў зрабіць сапраўды, па сучаснасці моцнае войска. Паступова яму атрымоўваецца заваяваць і аб'яднаць суседнія дзяржавы пад адным сцягам. Зараз у яго стотысячнае войска, а ў планах толькі помста - заваяванне Рыма.
"Першабытныя людзі, якія ходзяць у шкурах забітых імі звяроў і харчуюцца сырым мясам - такімі гунаў убачылі ў Еўропе. Войска Атылы выклікала ў еўрапейцаў паніку. Аднак уся слава і золата, здабытыя ў гэтых паходах, даставалася старэйшаму брату Атылы - цару Бледэ.
"Ён не жадаў вайны з Рымам, а для Атылы разбурэнне гэтага горада было мэтай жыцця. Да таго ж, ён імкнуўся да аднаасобнай улады і глыбокай пашаны. Але пакуль што прыбраць брата Атыла не вырашаўся, бо гэта азначала раскалоць дзяржаву напалову. Здзейсніць задуманае яму дапамог цуд.
"Неяк Атыла сышоў з каня на паляне сярод лесу. Ён адправіў ахову, лёг у высокую траву і заснуў. Абудзіў яго нейкі пастух. Ён працягнуў Атыле кавалак грубай тканіны і распавёў гісторыю пра тое, што адна з кароў у яго статку нечакана звалілася. На яе назе быў след ад страшнай раны.
"Пастух пайшоў па крывавым следзе і на зямлі непадалёк убачыў бліскучае лязо. Гэта быў меч, які адным сваім дакрананнем забіў вялікую карову. Тады пастух і вырашыў, што такую магутную зброю ён павінен аддаць толькі вялікаму ваяру. А калі Атыла разгарнуў моцную тканіну, то замер на месцы: ён трымаў у руках жалезны меч - зброю самага бога вайны Арэса.
"Меч Арэса. Гэта была магічная зброя, якую стварыў і падарыў бясстрашным СКІФАМ бог вайны Арэс. Пра гэта распавядалі легенды. Пакуль меч быў у скіфаў, яны не ведалі паразы ў баях. Але аднойчы ў страшнай бітве меч знік”.
Атыла ведаў гэту легенду. Ведаў ён і тое, што ваяр, які знойдзе гэты меч, заваюе ўвесь свет і стане несмяротным. Менавіта гэта і было неабходна Атыле. Ён зразумеў, як яму выкарыстоўваць гэту легенду і аповяд пастуха, хоць насамрэч ён трымаў у руках просты жалезны меч.
"Звычайны скіфскі меч. Ён прынёс Атыле прасвятленне, падпіхнуў яго на рашэнне здзейсніць грандыёзны піяр-ход, кажучы цяперашняй мовай. Гэты кавалак жалеза зробіць яго багатым і абраным. А пераканаць усіх у тым, што гэта меч самага бога Арэса, ён зможа.
"Але навошта Атыла ашукаў сваіх ваяроў ? Гісторыкі сцвярджаюць, што гэта была сапраўдная інфармацыйная вайна, якая прынесла дзіўныя вынікі. У Атылы было магутнае войска, а каб спалохаць свет і надаць палітычную вагу, быў неабходны міф.
"Ён проста прыдумаў гісторыю пра знойдзены меч бога Арэса, уладальнікам якога мог стаць толькі абраны. Паколькі на гэты момант Атыла рыхтаваўся да вайны, знаходка падобнай велічыні, у плане значнасці, была растлумачана шаманамі, як знак перамогі.
"І пра гэта і былі апавешчаны ўсе ваяры Атылы, што натуральна было расцэнена, як вельмі добры знак, як прадказанне перамогі.
"Атыла знайшоў меч бога вайны Арэса. Вестка пра гэта распаўсюдзілася па ўсім свеце, нібы пажар. Суседнія дзяржавы паспешна рыхтавалі войскі да сустрэчы з непераможным ваяром, а сам Атыла паспяшаўся ў лагер брата. У гонар вялікай падзеі там уладкавалі свята.
"Побач з Атылай сядзеў цар Бледа. Нечакана Атыла ўстаў і падняў меч. Вочы яго былі халоднымі і страшнымі, як быццам у самага бога вайны Арэса. У гэта імгненне крыкі п'яных ваяроў сціхлі - Атыла стукнуў мячом у грудзі ўласнага брата.
"Ён абвёў прысутных халодным поглядам, спакойна выцер меч і зноў сеў за стол. Ніхто не адважыўся ўстаць. Такім чынам, Атыла стаў адзіным кіраўніком гунаў. Забіўшы свайго брата, цар пацвердзіў - ён ужо не чалавек.
"Атыла знайшоў меч Арэса і стаў кіраўніком свету, стрыманым, бязлітасным, як і сам Арэс. З гэтага дня новы Атыла пачаў збіраць велізарнае войска. Яго мэта - ненавісны Рым. Але ён не будзе знішчаць і руйнаваць гэты горад адразу. Ён напалохае яго, прымусіць дрыжаць, і таму першы горад у яго вайне - гэта сталіца ўсходняй Рымскай Імперыі - Візантыя.

АРЫСНІЦЫ

УРЫСНІЦЫ (арысніцы, наржчніцы) - прарочыя дзевы. У першую ноч пасля родаў прыходзяць урысніцы ў хату да разрадзіўшайся ад цяжару маці і прадвесцяць яе немаўлю: колькі гадоў яно пражыве, якое будзе яго жыццё, з кім уступіць ён у шлюб, якімі хваробамі будзе пакутаваць і якою смерцю памрэ.

АРЫСЬ-ПОЛЕ

Слоўнік Грушко

Арысь-поле - казачная, хуткая, як вецер, істота, у якую звярнулася маладая жанчына, зачараваная злой мачахай-ведзьмай.
Арысь-поле зрабілася правадыркай звярынай зграі, толькі зрэдку, па начах, звярталася дахаты, каб пакарміць сваё дзіця.
Тры ночы толькі і магла Арысь-поле ператварацца ў жанчыну, а потым павінна была бегчы у няблізкі свет - і толькі яе і бачылі! Да шчасця, муж прыгажуні выкраў у ведзьмы чарадзейны дубчык, тройчы стукнуў ім зачараваную жонку - яна перакінулася праз галаву і зноў абгарнулася той жа прыгажуняй, яшчэ лепш ранейшага.

АРЫНА РАСАДНІЦА

18 траўня Арына расадніца. Высаджваюць агуркі і капусную расаду, прыгаворваючы: Для чаго гарод гарадзіць, калі капусты не садзіць?
Прамудрасць у капусце, уся сіла ў капусце. Капусты паеў нібы футра надзеў. Капуста ды каша карміцелькі нашы. Капуста капустаю прыгожая, а з соллю смачная.
На Арыну худая (дрэнная) трава з поля прэч: выпальваюць пакосы, сенажаці ад леташняй травы (так званыя "апалы"), якая вельмі шкодная, бо часта агонь пераходзіць на лясныя масівы.
Subscribe

  • ПАДКОВА

    ПАДКОВА Жалезная дугападобная пласціна, якая прыбіваецца пад конскія капыты для засцярогі іх ад пашкоджання, а таксама для таго, каб…

  • ПАДПЕЧНIК

    У беларускай мiфалогii дух хаты, цесна звязаны з уяўленнямi аб продках i гаспадарчым (асабiстым) дабрабыце той цi iншай сям’i. Часцей за ўсё…

  • ПАДМЕНЫШ

    Падменыш - дзіця нячыстай сілы (эльфаў, русалак, лесуноў, чарцей і да т.п.), падкінуты замест выкрадзенага нованароджанага. Крыніца:…

  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 0 comments