Галіна Арцёменка (galinaartemenko) wrote,
Галіна Арцёменка
galinaartemenko

ПРУСКІЯ АБ'ЯДНАННІ Ў XIII СТ.

Я працягваю знаёміць чытачоў з этнагенэзам беларусаў. Мы проста павінны ведаць з якіх народаў, плямёнаў, родаў складаецца беларускі народ.

Ў Прусіі ў XIII ст. былі аб’яднанні розных балцкіх плямёнаў. Сярод іх:
• Самбія (Sambia)
• Натангія (Natangia)
• Вармія (Varmia)
• Пагудыя (Pogesania)
• Памезанія (Pomesania)
• Любавія (Lubavia)
• Бартыя (Bartia)
• Надрувія (Nadruvia)
• Сасна (Sasna)
• Кульм (Culm)
Ў Беларусі да сёняшняга дня захаваліся тапанімы з каранямі назоваў гэтых плямёнаў.

СА́МБІЯ (ням.: Samland, літ.: Semba, польск.: Sambia) — гістарычная вобласць Усходняй Прусіі, цяпер — у складзе Калінінградскай вобласці. Назва паходзіць ад прускага племя самбаў.
Займае ўвесь Самбійскі (Земландскі) паўвостраў Балтыйскага мора — да ракі Прэгель (цяпер Прэголя) на поўдні, Дзеймы на ўсходзе. Галоўны горад — Кёнігсберг (цяпер Калінінград).

У 1243 годзе створана самбійская епархія (адна з чатырох дыяцэзій Прусіі). У 1257—1258 гадах Самбія была падзелена паміж магістрам Тэўтонскага ордэна і самбійскім епіскапствам. У 1577 годзе епархія была скасаваная.

На самбійскам дыялекце прускай мовы напісаныя тры найбольш аб'ёмныя помнікі дадзенай мовы, якія захаваліся да нашых часоў — катэхізісы XVI стагоддзя.
Пасля Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя Самбіі ўвайшла ў склад СССР.

Магчыма гэты тапанім звязаны з самбамі:
в. Самборы>Гарадзенская вобласць > Гародня

ЛЮБАВА (Міхайлаўская зямля) (лац. Terra Michaloviensis) - адна з гістарычных зямель Прусіі, якую заселяла балцкае прускае племя любава. Невялікая зямля знаходзілася паміж прускіх зямель і межавала на поўначы з прускімі землямі Памезанія, Пагезанія, Вармія, на ўсходзе з Сассо, на захадзе з Кульмскай зямлёй і толькі на поўдні з польскай зямлёй Мазовія. Дакладнае значэнне назвы зямлі невядома. Мяркуюць, што яно магло адбыцца ад прускага «Loba» - даліна, або латвійскага «lubene» - луг.

Зямля ў пачатку XIII ст. была аб'ектам прэтэнзій польскіх князёў. Першая згадка пра яе 1213 г адбываецца з хронікі Пятра з Дусбурга - «Terra Culmensis et Lubavia», а згадка пра горад Любава (ім. Löbau) (1260 г), які ў 1269 г знішчылі яцьвягі. У часы Першага паўстання тут прусы разбілі шматлікае варожае войска. Зямлю даволі хутка захапіў Тэўтонскі ордэн, а затым яна была неаднаразова прадметам спрэчак з Польшчай. Па мірным дамовам 1343 і 1422 гадоў зямля належала Тэўтонскаму ордэну, а згодна з Другога Тарунскага міру тэрыторыя Любавы адышла да Каралеўскай Прусіі.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай 1772 г Любава адышла да правінцыі Усходняй Прусіі каралеўства Прусія. Згодна Тыльзіцкаму міру 1807 г яна адышла да Варшаўскага герцагства, а з 1815 г зноў вярнулася да Прусіі. Пасля Першай сусветнай вайны Усходняя Прусія засталася ў складзе Германіі. Пасля Другой сусветнай вайны з ліквідацыяй Усходняй Прусіі Любаву перадалі Польшчы. Тэрыторыя Любавы сёння ўваходзіць у Вармінска-Мазурскае ваяводства Польшчы.

Тапанімы ў Беларусі з коранем “люб”:

в. Любатоўшчына >Менская вобласць > Барысаў
в. Любкі >Менская вобласць > Вілейка
в. Любішына>Менская вобласць > Чэрвень
в. Любушаны>Менская вобласць > Жодзіна
в. Любач>Менская вобласць > Жодзіна
в. Любін>Менская вобласць > Мар’іна Горка
в. Любішына> Менская вобласць > Смілавічы
в. Любча >Менская вобласць > Барысаў
в. Любань >Менская вобласць > Вілейка
в. Любоўшы>Менская вобласць > Вілейка
в. Любяча> Менская вобласць > Узда
в. Любкаўшчына>Менская вобласць > Стаўбцы
в. Любячка>Менская вобласць > Мар’іна Горка
в. Любіж>Магілёўская вобласць > Горкі
в. Любінічы>Магілёўская вобласць > Шклоў
в. Любішча>Магілёўская вобласць > Круглае
в. Любавіна>Магілёўская вобласць > Чавусы
в. Любонічы> Магілёўская вобласць > Кіраўск
в. Любаны>Магілёўская вобласць > Слаўгарад
в. Любуж> Магілёўская вобласць > Магілёў
в. Любічы>Магілёўская вобласць > Клічаў
в. Любань>Гомельская вобласць > Кастрычніцкі
в. Любань>Гомельская вобласць > Буда-Кашалёва
п. Любень>Гомельская вобласць > Буда-Кашалёва
п. Любоў>Гомельская вобласць > Жлобін
п. Любіца>Гомельская вобласць > Буда-Кашалёва
в. Любовін>Гомельская вобласць > Буда-Кашалёва
в. Новы Любовін>Гомельская вобласць > Буда-Кашалёва
в. Любовічы>Гомельская вобласць > Жыткавічы
в. Любаль>Гомельская вобласць > Лельчыцы
в. Пакалюбічы >Гомельская вобласць >Гомельскі
в. Любейкі>Брэсцкая вобласць > Ляхавічы
в. Залюбічы>Брэсцкая вобласць > Баранавічы
в. Любашава>Брэсцкая вобласць > Ганцэвічы
в. Любішчыцы>Брэсцкая вобласць > Івацэвічы
в. Любашкі>Брэсцкая вобласць > Камянец
в. Любажэрддзе>Брэсцкая вобласць > Лунінец
в. Любань>Брэсцкая вобласць > Лунінец
в. Любачын>Брэсцкая вобласць > Лунінец
в. Любель>Брэсцкая вобласць > Пінск
в. Люборы>Гарадзенская вобласць > Ліда
в. Любянцы>Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Любарты>Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Любна>Гарадзенская вобласць > Карэлічы
в. Любанічы>Гарадзенская вобласць > Карэлічы
гп Любча>Гарадзенская вобласць > Наваградак
в. Любатынь>Віцебская вобласць >
в. Любанічы>Віцебская вобласць > Талочын
в. Любава>Віцебская вобласць > Віцебск
в. Любічы>Віцебская вобласць > Шуміліна
в. Любжына>Віцебская вобласць > Ушачы
в. Вялікая Любшчына >Віцебская вобласць > Віцебск
в. Малая Любшчына>Віцебская вобласць > Віцебск
х. Любішкі> Віцебская вобласць > Браслаў
в. Любінава> Віцебская вобласць > Міёры
в. Любасна >Віцебская вобласць > Верхнядзвінск

БАРТА, БАРТ - гістарычная зямля Прусіі, населеная балцкім племем барта. Зямля размяшчалася на поўдзень ад Варміі і Натангіі, мяжа з якімі праходзіла па рэках Ліна і Шэшупе з Надровіяй, на ўсход ад Пагезаніі. Галоўным горадам быў Расценбурґ (па-польску. Kętrzyn).

Па прускай легендзе назва зямлі адбываецца ад імя Барто, сёмага сына правадыра Відзевута. Ён атрымаў зямлю над ракой Ліна, зямлю брата Літпо і пабудаваў ўмацаванне Бартэнштайн. Яго шматлікія сыны пабудавалі свае ўмацаванні і былі вельмі ваеўнічымы і варожымі Натангіі, лічачы, што Відзевут ставіў сына Натангоса вышэй бацькі.

Пасля захопу Пагезаніі крыжакі пачалі захоп Барта, воіны разам з воінамі Варміі, Натангамы ўдзельнічалі ў аблозе замка Бальга. Яны захапілі Лекбард, дзе заклалі ў 1240 г першы замак Гайльсберґ (ням. Heilsberg, пол. Heilsberg), ў 1245 г Геркунфт, заклаўшы Россель (ням. Rößel, пол. Reszel). Падчас першага паўстання прусаў Барт была вызвалена ад крыжакоў, атакавалі яе ў 1250/52 гг. сіламі маркграфа Брандэнбурга Ота ІІІ, графа фон Шварцбурга, біскупа Мерзебурга Генрыха II фон Варэна . Падчас Другога паўстання ў Барт адбыліся працяглыя аблогі замкаў, а Россель падпалілі крыжакі перад уцёкамі.

Землі Барт ўваходзілі ў Ермландскае біскупства.
Згодна з Другога Тарунскага міру тэрыторыі Барта ўвайшлі ў Тэўтонскі Ордэн, рэарганізавана ў герцагства Прусія (1525). Галоўнымі гарадамі Памезаніі былі Корш (па-польску. Korsze), Расценбург (па-польску. Kętrzyn), Бартэнштайн (па-польску. Bartoszyce), Чыгуначны, Праўдзінскі.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай 1772 г Барт адышла да правінцыі Усходняя Прусія каралеўства Прусія. Пасля Першай сусветнай вайны Усходняя Прусія засталася ў складзе Германіі. Пасля Другой сусветнай вайны з ліквідацыяй Усходняй Прусіі Барт падзялілі паміж Польшчай і СССР. Тэрыторыі Барт сёння ўваходзяць у Вармінска-Мазурскае ваяводства Польшчы і Калінінградскай вобласці Расіі.

Тапанімы ў Беларусі з коранем “барт”:

в. Бартошы> Менская вобласць > Валожын
в. Барткова> Віцебская вобласць > Глыбокае
в. Барташы>Гарадзенская вобласць > Дзятлава
в. Барташы>Гарадзенская вобласць > Шчучын
в. Барташуны>Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Барталамееўка>Гомельская вобласць

КУЛЬМЕРЛАНД (ім. Kulmerland, пол. Ziemia chełmińska) з'яўляецца адным з зямель Прусіі, якая была заселена балцкім прускім племенем кулмаў. Гэта была крайняя паўднёва-заходняя зямля Прусіі. З захаду яе абмяжоўвала рэчышча Віслы, з паўднёва-усходу рэчышча Дрвенцу, з поўначы рэчышча Восы. З усходу ляжала зямля Любава. Назва зямлі адбываецца ад назвы горада Хелмно (ням. Kulm, пол. Chełmno).

У канцы Х ст. польскія князі пачалі экспансію на землі кулмаў. Пасля хрышчэння Польшчы экспансія стала прыкрывацца намерам хрышчэння плямёнаў паганцаў-прусаў. Польскі князь Баляслаў II заклаў на гэтай зямлі 1065 горад Кульм, ад якога пазней пайшла назва зямлі.

Князі Мазовіі працягнулі палітыку экспансіі на гэтую зямлю, але прусам ўдавалася вярнуць захопленыя тэрыторыі, атакуючы ў адказ тэрыторыі Мазовіі. Так Баляслаў IV Кучаравы здзейсніў ў 1147 г няўдалы паход у Прусію разам з рускімі князямі, ў 1166 г яму ледзь атрымалася збегчы з засады ў балотах Прусіі, дзе ў кастрычніку 1166 г загінуў князь Генрых Сандамірскі.

Па просьбе князя Конрада I Мазавецкага 1209 Папа Рымскі Інакенцій III абвясціў крыжовы паход супраць Прусіі.
Хрысціян Прускі ў 1215 г стаў першым біскупам Прусіі з рэзідэнцыяй у Кульм, дзе ў 1222 г, са згоды Ганорыя III, заклалі епархію. У адказ ў 1216 г прусы захапілі Кульм, Кумерланд, спаліўшы храмы, польскія паселішчы. Конрад I Мазавецкі, Лешко I Белы, Генрых І Барадаты з Сілезіі ажыццявілі ў 1212-1222 і 1223 гадах два беспаспяховыя крыжовыя паходы ў Прусію. Генрых І Барадаты прапанаваў запрасіць на дапамогу Рыцарскі Ордэн. Конрад І Мазавецкі заклаў ў 1228 г Добрынскі ордэн, які ў 1230 г пачаў няўдалыя дзеянні супраць прусаў і нарэшце бясслаўна завяршыў дзейнасць ў 1238 г пад Дарагачынам.

Адначасова ў красавіку ў 1228 г Вялікі магістр Тэўтонскага ордэна Герман фон Зальца пачаў паход супраць Прусіі. Германцы прыбылі ў 1230 г у Нешава (ням. Nessau), ў 1231 ў Тарунь, ў 1232 Кульму, ў 1234 Грудзендз (ням. Graudenz), Радзін (ням. Rehden). Конрад І Мазавецкі аддаў ім Кульмерланд. Пасля паўсталі спрэчкі або зямля была аддадзена з правам уласнасці або ў леннае валоданне, на чым настойваў польскі бок. Яшчэ пры жыцці Конрада І Мазавецкага Рыгор IX ў 1234 г. прызнаў суверэннае права Ордэна на Кульмерланд, а імператар Фрыдрых II ў 1235 г прадаставіў Залатую Булу з Рыму на права ўласнасці. Кульм, Тарунь ў 1233 г атрымалі Кульмске гарадское права.

Князь Куяўскі Лешэк меў патрэбу ў грошах на вайну са сваім дзядзькам Дабжынскім князем Земавіта. Ён аддаў ў 1303 г Ордэну ў заклад Міхалкоўскую зямлю, якую ў 1317 г Ордэн выкупіў у Куяўскіх князёў. Міхалкоўская зямля была далучана да Кульмерланду. На аснове мірнага дагавора ў Каліш (1343), Мельнскага міру (1422) Кумерланд і Міхалкоўская зямля заставаліся ў валоданні Тэўтонскага ордэна.

На аснове Другога Таруньскага міру (1466) Кульмерланд і Міхалкоўская зямля адышлі да Каралеўскай Прусіі. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай 1772, 1793 яны адышлі ў Каралеўства Прусія, правінцыі Заходняя Прусія. Пасля Другой сусветнай вайны з ліквідацыяй Усходняй Прусіі Кульмерланд увайшоў у склад Польшчы. Тэрыторыі зямлі сёння ўваходзяць у склад Куяўска-Паморскага ваяводства і часткова ў Вармінска-Мазурскае ваяводства.

Тапанімы ў Беларусі з коранем “кул”:

в. Куліха > Менская вобласць > Вілейка
в. Кулі > Менская вобласць > Койданава
в. Кулеўшчына > Менская вобласць > Маладзечна
в. Кульшычы > Менская вобласць > Валожын
в. Куль >Менская вобласць > Стаўбцы
в. Куль> Менская вобласць > Узда
в. Кульгаі > Віцебская вобласць > Глыбокае
в. Кулінава>Віцебская вобласць > Ушачы
в. Кулі >Віцебская вобласць > Гарадок
в. Куляціна >Віцебская вобласць > Ліёзна
х. Кулі>Віцебская вобласць > Браслаў
в. Кульнёва > Віцебская вобласць > Расоны
в.Кулеўцы >Гарадзенская вобласць > Шчучын
в. Кулеўшчына> Гарадзенская вобласць > Масты
в. Кульшычы> Гарадзенская вобласць > Масты
в. Кулькішкі >Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Кульні >Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Кулі >Гарадзенская вобласць > Воранава
в. Кулевічы >Гарадзенская вобласць > Свіслач
в. Кулі >Гарадзенская вобласць > Вялікая Бераставіца
в. Кульбакі>Гарадзенская вобласць > Гародня
в. Кулеўцы>Гарадзенская вобласць > Гародня
в. Кульбачына>Гарадзенская вобласць > Шчучын в
в. Кулякі>Брэсцкая вобласць > Іванава
в. Кулені >Брэсцкая вобласць > Ляхавічы
в. Куляны >Брэсцкая вобласць > Пружаны
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 1 comment